Pandemie is nog lang niet over, wordt ‘erger en erger’

Coronavirus Europeanen wisten het coronavirus in te dammen, buiten hun continent escaleert de verspreiding.

Een zorgmedewerker controleert de temperatuur van een inwoner op weg naar de markt in Coata, Peru.
Een zorgmedewerker controleert de temperatuur van een inwoner op weg naar de markt in Coata, Peru. Foto Carlos Mamani / AFP

Toen de wereld op 18 maart in totaal nog ‘maar’ 200.000 coronabesmettingen telde, was dat aanleiding voor grote onrust en ongekend overheidsingrijpen. In Nederland gingen die hectische week scholen dicht, premier Rutte sprak het land toe, de EU sloot haar buitengrens en het EK Voetbal werd uitgesteld.

Vier maanden later zijn veel Nederlanders ‘helemaal klaar met corona’, maar buiten hun continent woekert het virus voort. Wereldwijd piekt het aantal nieuwe besmettingen deze week boven de 200.000 per dag.

Inmiddels zijn 13 miljoen mensen besmet geraakt, van wie een half miljoen overleden. „Als we het basale niet doen, dan kan het met deze pandemie maar een richting op: erger en erger en erger”, waarschuwde directeur-generaal Tedros van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) deze week. „Laat me bot zijn, in te veel landen gaat het de verkeerde kant op, het virus blijft volksvijand nummer 1.”

Zonder ze bij naam te noemen, rekende de WHO-baas voor dat tien landen verantwoordelijk waren voor 80 procent van de 230.000 nieuwe besmettingen, afgelopen zondag. Twee landen (Brazilië en de VS) waren zelfs verantwoordelijk voor de helft van alle nieuwe besmettingen.

Dat na een voorjaar van lockdowns mensen het virus deze zomer weer sneller verspreiden, blijft niet zonder gevolgen. Ook het mondiale aantal dagelijkse Covid-19-doden – dat na de grote sterftepieken in Zuid-Europa en New York (in april) eerst afnam en toen stabiliseerde – loopt sinds begin juli weer licht op.

En waarschijnlijk ligt het daadwerkelijke sterftecijfer hoger. De pandemie houdt nu huis in landen en werelddelen waar officiële cijfers minder betrouwbaar zijn dan in Europa en de VS. Overheidsstatistieken in Latijns-Amerika, Afrika, het Midden-Oosten of Zuid-Azië worden minder snel of accuraat bijgewerkt, waardoor oversterfte niet meteen opvalt.

Thuis sterven, buiten de statistiek

India (ruim 1,3 miljard inwoners) bijvoorbeeld telde tot woensdag 936.000 besmettingen. Dat is maar het topje van de ijsberg, want er wordt – zoals in meer armere landen – relatief weinig getest. Het werkelijke aantal gevallen kan volgens deskundigen 10 tot zelfs 40 keer zo hoog liggen. Het dodental is er met 24.000 tot nu toe relatief laag. Hoewel ook dit in werkelijkheid hoger zal liggen, is niet duidelijk waarom de Indiase sterfteratio en die van andere armere landen zo sterk afwijkt van die in het Westen.

Een verklaring kan zijn dat in deze landen mensen minder vaak in het ziekenhuis belanden. Omdat ze onverzekerd zijn of de zorg niet vertrouwen. En wie thuis overlijdt aan Covid-achtige klachten, wordt doorgaans niet postuum getest en valt zo buiten de coronastatistieken. Zulke ‘verborgen’ sterfte treft waarschijnlijk vooral de armere bevolkingslagen.

Zo blijkt het virus in Mexico zeer ongelijk toe te slaan. Een studie van de Vrije Universiteit van Mexico-Stad wees deze week uit dat zeven van de tien bevestigde Covid-doden op z’n hoogst de basisschool afgerond had. De helft werkte niet in formele loondienst. Chauffeurs, straatverkopers en fabrieksarbeiders waren oververtegenwoordigd. 46 procent was onverzekerd: zij stierven niet in het ziekenhuis, maar thuis of bij een artsenpost.

Voor de leiders van veel lage- en middeninkomenlanden was een (nog) langere of strengere lockdown dit voorjaar geen serieuze optie. Uit vrees dat er nog veel meer slachtoffers vallen als miljoenen niet naar buiten kunnen om wat geld te verdienen, versoepelden ze.

Lees ook: Terug naar normaal? De realiteit is: de pandemie breidt zich alleen maar uit

Ook de veel rijkere VS begonnen in mei te heropenen, terwijl experts waarschuwden dat dit te vroeg was. Inmiddels stijgt het aantal gevallen er in veertig van de vijftig staten.

Op verscheidene plekken worden nu weer quarantaines ingevoerd. Californië, zevende economie ter wereld, besloot deze week horeca, sportscholen, bioscopen opnieuw te sluiten. In het Indiase Bangalore is sinds dinsdag een nieuwe lockdown van kracht. En in metropool Teheran werden moskeeën, cafés, bioscopen, zwembaden, schoonheidssalons en fitnessclubs gesloten.

WHO-baas Tedros kon maandag niet bot genoeg zijn. „Er zal in de nabije toekomst geen terugkeer naar het oude normaal plaatsvinden. Er is heel veel om ons zorgen over te maken.”