Reportage

Paffen in de pauze en tegen stress

Roken onder jongeren Roken blijft populair onder jonge mensen, ter ontspanning tijdens het studeren en tegen het sociale ongemak.

Foto Roos Koole

Ze wil best vertellen over haar rookgedrag maar niet met naam want haar ouders mogen het niet weten. 23 jaar is ze, ze woont in een studentenhuis met tien anderen. „Ik rook vanaf mijn twintigste. Eerst alleen af en toe op een feestje. Maar nu woon ik in een huis waar iedereen rookt. Gezellig in de keuken.” Ze rookt vier sigaretten per dag.

„Zoek je vaste of onregelmatige rokers?” Die wedervraag stellen alle benaderde jonge mensen. Roken doen ze op grote schaal. Maar ‘vast roken’ – verslaafd zijn – dat niet. De 23-jarige student: „Het is zo’n heerlijke manier om te pauzeren als ik in de universiteitsbibliotheek zit te studeren. Je hebt meteen een gesprekje met anderen buiten. En daarna kun je je weer beter focussen.” Ze stopt volgend jaar als ze is afgestudeerd, zegt ze.

Het aantal ‘jongvolwassenen’ dat rookt was in 2019 hoger dan in 2016, blijkt uit een dinsdag verschenen onderzoek van het Trimbos-instituut. 31 procent van de 20- tot 24-jarigen rookt, tegen 28 procent drie jaar geleden. „We noemen dat stabiel, want je kunt nooit elk jaar precies met elkaar vergelijken”, zegt directeur tabaksontmoediging Marc Willemsen. Ze interviewen jaarlijks zeshonderd jongvolwassenen. „Maar het aantal rokers is in elk geval niet gedaald.”

Lees meer over het onderzoek: Aantal rokers daalt, maar minder onder jongvolwassenen

Nicotine is de oorzaak voor veel hart- en vaatklachten en kanker; een kwart van de stevige rokers (meer dan twintig sigaretten per dag) haalt de 65 jaar niet. 9,4 procent van de ‘ziektelast’ in Nederland wordt veroorzaakt door roken. Dat veroorzaakt 2,4 miljard euro zorgkosten per jaar.

Willemsen begrijpt wel waarom bijna een derde van de groep jongvolwassenen blijft roken. „Op die leeftijd ben je nog niet met de toekomst bezig. Je waant je onoverwinnelijk. Je gaat op kamers, weg bij je ouders. Maar nicotine is echt verslavend. Al snel lukt het niet meer om zomaar te stoppen.” De tabaksindustrie richt zich erg op die leeftijdsgroep, volgens de onderzoeker. „En dat mag want die groep is meerderjarig. Ze maken reclame op festivals en sociale media.”

Fijn pauzemoment

Fleur (25) wil niet „de rest van mijn leven” herinnerd worden aan haar vroegere nicotineverslaving, en wil daarom niet met haar achternaam in de krant. Verslaafd is ze wel een beetje. „Ik rook twee tot drie pakjes per week.” Ze werkt in de Utrechtse horeca, naast haar studie. „Het is zo’n fijn pauzemoment. Na het werk, voor het werk. En tussendoor.” Stoppen gaat lastig worden, vertelt ze. „Want roken helpt ook tegen stress.”

Er is ook goed nieuws. Het aandeel rokende 18- en 19-jarigen daalde, van 26,7 procent in 2016 tot 20,2 procent vorig jaar. Van de hele bevolking rookte 21,7 procent in 2019, tegen 24,1 procent in 2016.

Longarts en antirookactivist Wanda de Kanter vindt de cijfers van jongvolwassenen slecht nieuws. „Heb ik daar nou tien jaar voor gestreden?”, zegt ze aan de telefoon vanuit de kantine van het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam. „De bedoeling is dat die aantallen blijvend dalen.”

Dat was ook het doel van het Preventieakkoord dat staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) eind 2018 presenteerde. Kinderen, schreef het kabinet, zullen in 2040 de geur van tabaksrook niet meer kennen. „Zij zijn de kinderen van de rookvrije generatie.” Er werden drie maatregelen aangekondigd: meer rookvrije plekken, zoals sportverenigingen en kinderdagverblijven. Cafés, treinen en openbare gebouwen zijn dat al. Toegankelijke en effectieve ‘stoppen met roken-zorg’ zou worden vergoed. En tabaksproducten worden duurder en minder aantrekkelijk, minder zichtbaar en minder beschikbaar. Want „er raken elke week honderden nieuwe kinderen verslaafd aan roken. Als zij blijven roken, is de kans meer dan 50 procent dat zij aan de gevolgen daarvan zullen overlijden”, stond er.

Waarom roken als er zo veel bekend is over de schade? Het is het sociale ongemak van jongeren dat een sigaretje roken zo prettig opheft, zegt Sigrid Sijthoff, arts en oprichter van verslavingskliniek Kick Your Habits. „Dat je niet weet wat je moet zeggen en dan maar een vuurtje vraagt of er eentje opsteekt. Zo gaat het nog steeds.” Als je vraagt aan jonge mensen of er iemand rookt dan antwoorden ze volgens Sijthoff: „‘Niet vast.’ Zo van: dan is het niet zo erg. Maar de statistiek wijst uit dat van de mensen die jong beginnen te roken, een groot aantal uiteindelijk verslaafd raakt.”

Meer pogingen nodig

Is stoppen moeilijk? Sijthoff: „Je hebt meestal een paar pogingen nodig. Je moet je geen sukkel voelen als het niet meteen lukt. Er is de gewoonte-verslaving: alle momenten waarop je gewend bent om een sigaretje op te steken. Na het eten, in de pauze. En je hebt de fysieke nicotineverslaving. Die kun je tijdelijk ondervangen met nicotinepleisters, waardoor je je kunt concentreren op veranderen van je rookgewoontes.”

De overheid heeft geen rigoreuze maatregelen durven nemen tegen tabak, zegt longarts De Kanter. „Nog steeds zijn sigaretten overal zichtbaar te koop en nog steeds is de prijs laag.” In april werd de accijns met 1 euro per pakje verhoogd, waardoor een pakje van twintig sigaretten ruim 7 euro kost. „Te weinig”, zegt De Kanter. „Want jongeren roken eerst een pakje per week, dan twee of drie per week, en later een pakje per dag. Voor een paar pakjes per week, maakt die ene euro niet uit.”