Analyse

Nipte zege Hugo de Jonge brengt nog geen rust in CDA

Lijsttrekkersstrijd Met een verschil van 258 stemmen won Hugo de Jonge de lijsttrekkersverkiezing van het CDA. Het verschil is zó klein dat de partij de komende tijd niet om Pieter Omtzigt heen kan.

Minister Hugo de Jonge en Pieter Omtzigt en hun partners tijdens de bekendmaking van de uitslag van de tweede stemronde om het lijsttrekkerschap van het CDA.
Minister Hugo de Jonge en Pieter Omtzigt en hun partners tijdens de bekendmaking van de uitslag van de tweede stemronde om het lijsttrekkerschap van het CDA. Foto ANP/Sem van der Wal

Het CDA is een kandidaat-lijsttrekker armer en een running mate rijker. Met 258 stemmen verschil won Hugo de Jonge deze woensdag de lijstrekkersverkiezing die de partij wekenlang in haar greep hield. De Jonge is vanaf nu partijleider, hij wordt het gezicht van het CDA tijdens de eerstvolgende Tweede Kamerverkiezingen die gepland staan voor maart 2021. Maar het verschil met Omtzigt is zo klein, dat er van een overtuigend mandaat geen sprake is.

Had Pieter Omtzigt 130 meer stemmen weten te krijgen, dan zouden de rollen zijn omgedraaid. De opluchting dat die stemmen uiteindelijk toch naar De Jonge waren gegaan was woensdag duidelijk voelbaar en zichtbaar in het Haags Museum voor Openbaar Vervoer, waar de partij voor de tweede keer in vijf dagen bijeen was om te horen welke kandidaat de meeste stemmen had gekregen in de tweede en definitieve ronde.

Een geëmotioneerde Omtzigt zag hoe partijvoorzitter Rutger Ploum niet hem, maar Hugo de Jonge vroeg om naast de grote 1 op het podium te gaan staan om zijn dankwoord uit te spreken. Daar maakte De Jonge bekend dat Omtzigt zijn running mate zou worden, de nummer 2 op de lijst met wie hij campagne zal voeren.

Twee kapiteins op één schip

Die beslissing van De Jonge, om Omtzigt als nummer 2 op het schild te hijsen, lijkt wat haastig genomen. Omtzigt hoorde dat op het podium voor het eerst, zo vertelde hij na afloop. „Dat lijkt me een hele mooie positie. Maar we zijn een vereniging, dus de leden gaan over de volgorde op de lijst.” Volgens De Jonge had hij Omtzigt al wel eerder op de hoogte gesteld, een paar minuten voordat de uitslag bekendgemaakt zou worden.

Omtzigt rekent er dan wel op, zei hij, dat zijn verhaal over het herstellen van de rechtsstaat en over een nieuw sociaal contract ook een plek gaat krijgen in de campagne. „Ik heb bijna de helft van de leden achter me. Als ik straks het land in ga, dan heb ik enige hoop dat we ook mijn verhaal kunnen vertellen. Er is veel steun voor.”

Maakt het kleine verschil niet dat er straks twee kapiteins met een groot mandaat op één schip zijn? „Er is maar één kapitein en dat ben ik”, zei De Jonge. Nog geen tien meter verderop zei Omtzigt dat hij zóveel steun had gekregen – „ook uit de achterban van Hugo” – dat hij verwacht dat zijn voorstellen ook overgenomen worden in het verkiezingsprogramma. „En als dat niet gebeurt, dan doen we het met amendementen tijdens het partijcongres. Dat heb ik al eens eerder gedaan.”

Lees ook dit profiel: Hugo de Jonge: breedsprakige man met een actieplan

Risicovol

Dat Omtzigt straks náást De Jonge het verhaal van het CDA gaat vertellen „is de enige manier om deze uitslag te vertalen”, zei De Jonge na afloop. „De leden houden van Pieter en mensen buiten de partij houden van Pieter. En terecht, zijn verhaal past mij ook goed.” Ook het deel waarin Omtzigt de betrouwbaarheid van de overheid ter discussie stelt? „Voor een deel is dat terecht, en echt niet alleen bij de Belastingdienst. Ik merk het alle dagen in mijn werk. Daarvoor heb ik een team ingericht op het ministerie van Volksgezondheid, om juist bij vragen van mensen die vastlopen in het systeem te helpen.” De Jonge sprak over „een opdracht aan de politiek om een overheid te ontwerpen die er echt is voor mensen.”

Het CDA kan met deze uitslag eigenlijk niet anders dan Omtzigt de komende tijd een prominente rol te geven. Toch is deze strategie ook risicovol. Voor Omtzigt is het dualisme heilig, hij liet meermaals zien dat hij er niet voor terugdeinst om het kabinet aan te vallen als lid van een coalitiepartij. De Jonge is als vicepremier en minister onderdeel van dat kabinet.

In de fractie wordt ook met spanning afgewacht of Omtzigt het fractievoorzitterschap wil overnemen van Pieter Heerma. Die heeft altijd aangegeven alleen een tussenpaus te zijn. „Ik ben bereid om te doen wat we nodig hebben om Nederland vooruit te brengen”, zei Omtzigt daarover. „En dat ik daarbij in de voorste linies van het CDA zal staan lijkt me volstrekt helder.”

Pieter Omtzigt als fractievoorzitter, sommige leden van de Tweede Kamerfractie zien dat als een probleem. In de fractie wordt hij geprezen om zijn dossierkennis, maar ook gezien als lastig en solistisch. Tijdens zijn campagne werd hij gesteund door maar twee van zijn fractiegenoten, Martijn van Helvert en Michel Rog. Wat Heerma betreft zal hij voorlopig in ieder geval nog geen stap opzij zetten. „Ik ben van plan mijn klus netjes af te maken, dat hebben we zo afgesproken.”

Lees ook: Hugo de Jonge wint nipt CDA-lijsttrekkersverkiezing

Één team

De uitslag van de interne verkiezing zal ook in het kabinet voor wat ongemak zorgen. De Jonge werd openlijk gesteund door de bewindslieden Raymond Knops (Binnenlandse Zaken) en Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid). Wopke Hoekstra (Financiën) wilde geen van de kandidaten in het openbaar steunen, maar liet zich positief uit over de uitgestoken hand van Pieter Omtzigt, die had hem gevraagd om deel te nemen in een volgend kabinet als het CDA mee zou regeren. De manier waarop hij dat deed, door vanuit zijn vakantieadres een verklaring te geven aan De Telegraaf, wordt door vriend en vijand niet chique gevonden. En staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken) had zich in de strijd geworpen nádat De Jonge zich had gekandideerd, zij vond dus dat ze een betere partijleider zou kunnen zijn.

Woensdag vertelden CDA’ers elkaar en wie het maar wilden horen: het CDA is één team en dat team gaat sámen strijden om na maart volgend jaar de grootste te worden. Dat zal in de praktijk nog een uitdaging worden. Voor het partijbestuur is Omtzigt nog geen verleden tijd. Hij heeft de verkiezing wel verloren, maar zó nipt dat hij zijn rol de komende maanden zal opeisen. Pieter Omtzigt is al lid van de CDA-commissie die het verkiezingsprogramma schrijft, Hugo de Jonge zal daar de komende tijd ook nauw bij betrokken zijn. In de partijtop maakt men zich geen zorgen dat Omtzigt wellicht door zijn populariteit aanleiding ziet om een eigen partij te beginnen. Zelf zei hij daar woensdag over: „Ik heb wel moeilijkere periodes gehad in het CDA dan deze. De helft van de leden min 258 steunt mij. Dus jongens, echt, het voelt als een warm bad.”

Luister ook naar deze aflevering van Haagse Zaken: CDA: sociaal-christelijk of rechts-conservatief?