De Baithak Gana-artiest en de oppasopa

Over sterfte Wie zijn de mensen die overleden aan het coronavirus? De dag dat Niermala haar muzikale man (35) verloor, moest haar zorgzame vader (66) naar het ziekenhuis. Ze overleden beiden aan corona.

Hemradj (links) werkte veertig jaar als betonijzervlechter, Kishen als dholak-speler.
Hemradj (links) werkte veertig jaar als betonijzervlechter, Kishen als dholak-speler. Foto’s privé-archief

‘Ik mis zijn lach”, zegt Niermala Boedjarath. „Hij maakt tandpastareclame, zeiden we altijd, omdat hij zo’n grote smile had.” Kishen Bholasings (35) lach was het breedst als hij op het podium stond, of als hij met zijn dochters van zeven en vier jaar bij McDonald’s ging snacken. Een broodje ei in de ochtend, een McChicken als het later op de dag was.

Kishen zong en speelde dholak, een trom die in de Surinaams-Hindoestaanse muziekstijl Baithak Gana wordt gebruikt. Veel Hindoestanen in Nederland en in Suriname kenden Kishen vanwege zijn muziek, hij trad in beide landen op tijdens bruiloften en andere ceremoniële feestelijkheden.

Baithak Gana vloeit voort uit de Indiase volksliederen. Eind negentiende eeuw ontstond in Suriname een Hindoestaanse gemeenschap van mensen die India, toen onderdeel van Brits-Indië, verlieten om na de afschaffing van de slavernij als contractarbeiders op de plantages te werken.

Overdag postbezorger, ’s avonds artiest

Kishen werd tijdens een van zijn reizen naar Nederland voorgesteld aan Niermala. Hij woonde toen nog in Suriname. Ze werden verliefd en hadden zes jaar een langeafstandsrelatie. In 2012 verhuisde Kishen naar Nederland. Niet lang daarna kregen ze hun eerste dochter.

Het leven in Hoogvliet, nabij Rotterdam, was voor Kishen soms moeilijk. Hij miste de Surinaamse natuur en de nabijheid van familie – vooral zijn moeder en inmiddels overleden vader en Baithak Gana-bekendheid Angad Bholasing.

In 2014 begon Kishen – naast zijn optredens in de avond – als freelance koerier te werken bij PostNL. Hij vond de vrijheid van het werk heel fijn. „Kishen hield van het buiten zijn. Het contact met mensen.”

Door zijn dubbele baan was hij weinig thuis. „Maar avondeten deden we bijna altijd samen. Ik mis dat moment. Gewoon simpel bespreken hoe de dag was.”

Op 20 maart bracht Niermala haar man naar het ziekenhuis. Hij werd op 15 maart ziek. Misschien werd hij besmet tijdens zijn werk, de postbezorging ging voor die tijd nog door en de optredens ook. Op 9 en 10 maart was het lentefeest Holi-Phagua, en dat hebben ze gevierd op het Spartapark en op de basisschool van de kinderen. „Daar waren veel mensen bij elkaar, en er zijn naderhand veel mensen ziek geworden.”

In de nacht van 21 op 22 maart moest Kishen aan de beademing, en wisten de artsen niet of hij nog wakker zou worden. Wonder boven wonder ontwaakte hij op 1 april weer. Kishen kon zelf weer ademen, zijn koorts was gezakt. Maar plotseling verslechterde zijn situatie. Het hart van Kishen stopte waardoor hij gereanimeerd moest worden, tevergeefs. Hij had trombose, dat heeft misschien een rol gespeeld. Op 12 april is Kishen overleden.

Lieve zorgzame opa

Op diezelfde dag werd Niermala’s vader naar het ziekenhuis gebracht. Hemradj Boedjarath (66) kwam in 1973 naar Nederland en werkte veertig jaar als betonijzervlechter. Tijdens een val op de bouwplaats in 2012 scheurden pezen in zijn schouder, waardoor hij arbeidsongeschikt werd. „In het begin vond hij dat heel erg, ik heb hem nooit van zijn leven horen zeggen dat hij geen zin had in werk.” Later wende hij eraan.

Niermala en Kishen kregen hun eerste kind en Hemradj werd hun oppasopa. „Een lieve zorgzame opa.”

Als vader was hij streng voor Niermala, haar zus en twee broers, vooral als het over het geloof ging. „Hij was ouderwets in zijn gedachten, maar toch ook iemand die altijd het beste wilde voor mij. Het ligt voor de vrouwen uit zijn generatie niet voor de hand, maar toch vond hij het belangrijk dat ik eerst schoolpapieren en een rijbewijs zou halen, en pas daarna een vent zou vinden.” Eeenmaal in het ziekenhuis gingen de longen van Hemradj snel achteruit. Op 18 april moest hij aan de beademing, op 24 april overleed hij.

De as van Hemradj en Kishen is uitgestrooid vanaf de Van Brienenoordbrug in de Nieuwe Maas. In het hindoeïsme bestaat de gedachte dat alle wateren op aarde met elkaar in verbinding staan en dat zo de as van de overledene terechtkomt in de heilige Ganges.

Met Niermala, die als secretaresse op de Erasmus Universiteit werkt, gaat het naar omstandigheden goed, zegt ze. „Onze twee jonge kinderen zorgen ervoor dat je doorgaat. Eten, drinken, naar school.”

Zo’n tachtig mensen vormden een erehaag in Hoogvliet toen Kishen naar het crematorium werd gebracht. Niermala kreeg talloze steunbetuigingen van mensen die Kishen hebben gekend. „Hij was niet alleen mijn man, maar ook een man van de gemeenschap.”

Ze haalt er kracht uit dat ze de rouwdiensten voor Kishen heeft kunnen organiseren. „Je begeleidt de kerkdiensten, doet offers en andere rituelen.” Bij het trouwen krijgen veel Hindoestaanse vrouwen sindhoor, rood poeder, in de middenscheiding van het haar. Bij het overlijden van een man wordt dat traditiegetrouw weg gewassen. „Het was het laatste wat ik voor hem kon doen.”