Politie-inzet begin juni bij protesten van democratievoorvechters in Hongkong.

Anthony Wallace/AFP

Interview

‘Banken zullen straks moeten kiezen: óf de VS óf China’

Louis Kuijs | econoom Door strafmaatregelen van de VS tegen het beleid van China in Hongkong worden de twee economieën steeds verder ontkoppeld.

De Amerikaanse president Donald Trump kwam dinsdag met twee op het oog zware strafmaatregelen tegen China. Het was een reactie op het invoeren van een nieuwe veiligheidswet voor Hongkong per 30 juni, een wet die een einde maakt aan veel van de vrijheden waar Hongkong tot dan toe aan gewend was.

Trump zei dat hij de speciale status van Hongkong gaat opheffen. „Hongkong zal hetzelfde behandeld worden als het vasteland van China”, aldus de president. „Geen speciale privileges, geen speciale economische behandeling en geen export van gevoelige technologieën.”

Hij bekrachtigde ook een maatregel die het banken verbiedt om nog langer zaken te doen met Chinese bestuurders die te maken hebben met de veiligheidswet. Vooral die tweede maatregel kan een grote rol gaan spelen in een verdere ontkoppeling van de Chinese en de Amerikaanse economie.

Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei woensdag meteen dat China op zijn beurt zou komen met sancties tegen Amerikaanse individuen en entiteiten. „Hongkongse aangelegenheden zijn puur Chinese, interne aangelegenheden en geen enkel ander land heeft het recht om zich daarmee te bemoeien”, herhaalde China nog maar eens.

Klantenbestand doorpluizen

Econoom Louis Kuijs, hoofd Asia Economics van onderzoeks- en adviesbureau Oxford Economics, vertelt via de telefoon dat vooral buitenlandse banken in Hongkong al langer bezig zijn om hun klantenbestanden door te pluizen. Ze vragen zich daarbij af: van welke individuele klanten en bedrijven kunnen zij zich maar beter ontdoen als ze niet getroffen willen worden door de Amerikaanse maatregel?

Louis Kuijs Oxford Economics

Toch hoort Kuijs van veel bedrijven dat ze al aan het rondkijken zijn of ze hun kantoor misschien moeten verplaatsen naar Singapore of Shanghai. „Maar dat vertaalt zich nu nog niet echt in de cijfers. Bedrijven vertrekken wel, maar nog maar heel druppelsgewijs.”

Het verlies van de speciale status van Hongkong klinkt als een nog zwaarder besluit, maar Kuijs schat in dat die soep in werkelijkheid minder heet gegeten wordt. De concrete stappen die de VS tot nu toe hebben genomen zijn onvoldoende om veel schade aan Hongkong en China te berokkenen. „En ze zijn zeker niet genoeg om het traject van China te veranderen”, aldus Kuijs.

Trump weet bovendien dat al te strenge maatregelen niet goed vallen bij het Amerikaanse bedrijfsleven, en dat ze misschien meer schade toebrengen aan de VS dan aan China. Amerikaanse bedrijven hebben tot nu toe zeer veel baat bij de rol die Hongkong traditioneel speelt als draaischijf tussen China en de buitenwereld.

Handelsoverschot met Hongkong

Anders dan met het vasteland van China hebben de VS een handelsoverschot met Hongkong. In 2018 woonden er 85.000 Amerikanen in Hongkong en er zijn ruim 1.300 Amerikaanse bedrijven gevestigd. Daaronder bevinden zich veel belangrijke Amerikaanse bedrijven uit de financiële sector. Amerikanen zijn sterk vertegenwoordigd in accounting en juridische dienstverlening.

Het is dus niet verwonderlijk dat Trump niet happig was om de maatregel, die in grote meerderheid wordt gesteund door Republikeinen én Democraten, ook echt op te leggen. Hij zette zijn handtekening pas op het allerlaatste moment.

Kuijs ziet voorlopig geen kapitaalvlucht uit Hongkong. „Integendeel, er stroomt juist veel geld naar Hongkong toe.” Dat komt vooral van Chinese bedrijven die zich door de toenemende spanningen tussen de VS en China uit de VS terugtrekken en in Hongkong gaan zitten. Een geldstroom die dus voortkomt uit een verdergaande ontkoppeling van de Chinese en de Amerikaanse economieën.

EU houdt het bij ‘ernstige zorgen’

Toch gaan de VS veel verder dan de Europese Unie. Die doet tot nu toe niet veel meer dan ernstige zorgen uitspreken over Hongkong. Dat heeft vooral een strategische reden. De VS zien de opkomst van China vooral als een bedreiging voor hun eigen nationale veiligheid. Voor de VS is het aanvaardbaar om daarvoor desnoods een economisch offer te brengen.

In de EU speelt dat nauwelijks een rol. Daar bestaat geen angst voor een gewapend conflict met China en dus is het onaantrekkelijk om de economische relatie met China op het spel te zetten.

Dat kan mede verklaren waarom de EU tot nu toe zwak heeft gereageerd op de gebeurtenissen in Hongkong. Europa beschouwt China nog steeds als een mogelijke samenwerkingspartner op een gebied als klimaat en milieu. China wordt ook gezien als een tegenwicht tegen een steeds isolationistischer en onvoorspelbaarder Amerika. Ook al is de Europese argwaan tegen China groter geworden, dé grote vijand is China nog niet.

Luister ook: Contact met Hongkong: ‘Wis alle berichten!’