VS zetten situatie in Zuid-Chinese Zee verder op scherp

Chinese dominantie De VS verwerpen opeens China’s aanspraken op het overgrote deel van de Zuid-Chinese Zee. Het is de zoveelste stap in de groeiende vijandigheid tussen de twee grootmachten.

Amerikaanse marineschepen deden vorige week oefeningen in de Zuid-Chinese Zee.
Amerikaanse marineschepen deden vorige week oefeningen in de Zuid-Chinese Zee. Marine VS

Als er ooit daadwerkelijk een oorlog uitbreekt tussen China en de Verenigde Staten, is dat waarschijnlijk in de Zuid-Chinese Zee. De VS hebben de toch al gespannen situatie in dat gebied maandagavond weer een stap verder op scherp gezet.

Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo verklaarde dat de meeste aanspraken van China op de Zuid-Chinese Zee „volledig onwettig” zijn. Eerder spraken de VS zich daar niet expliciet over uit. Nu scharen zij zich achter een uitspraak uit 2016 van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Dat stelde dat China’s aanspraak op de Zuid-Chinese Zee niet geldig is volgens het VN-Zeerechtverdrag. Dat verdrag heeft China overigens wel geratificeerd, maar de VS niet.

In de praktijk kan de Amerikaanse uitspraak betekenen dat de VS zich gemakkelijker in conflicten mengen als bijvoorbeeld Vietnam of de Filippijnen opnieuw in botsing komen met China. Net als Maleisië, Brunei en Taiwan hebben die een claim op het gebied die deels overlapt met de Chinese claim.

‘Natuurlijke achtertuin’

Voor China is de Amerikaanse verklaring onacceptabel. Hiermee brengen de VS de territoriale integriteit van China in gevaar, vindt China, en juist dat is een terrein waarop geen enkel compromis mogelijk is.

China vindt dat de VS met deze actie volledig buiten hun boekje gaan. Want waarom zouden die zich bemoeien met een zee die ver van de VS vandaan ligt? Een zee die veel eerder de natuurlijke achtertuin van China vormt? China stelt dat Amerikaanse inmenging alleen maar tot onnodige onrust leidt.

„Onder het voorwendsel van het behoud van stabiliteit laten [de VS] hun spierballen rollen, waardoor ze de spanning vergroten en confrontatie in het gebied uitlokken”, zo verwoordde de Chinese ambassade in Washington dat dinsdag.

China heeft in het uitgestrekte gebied een aantal eilandjes opgehoogd en omgebouwd tot militaire pleisterplaatsen, soms compleet met landingsbanen. Het claimt de heerschappij over vrijwel de gehele Zuid-Chinese Zee op historische gronden. Die gronden kan het land maar matig onderbouwen.

De VS houden ondertussen steeds meer en grootschaliger militaire oefeningen in de buurt van die eilandjes. Formeel om de vrije scheepvaart in het gebied te garanderen, in feite om China ervan te doordringen dat ze de machtsuitbreiding in het gebied niet eindeloos tolereren.

Begin juli waren de VS er met twee vliegdekschepen aanwezig. Gevechtsvliegtuigen en helikopters vlogen af en aan. China hield ondertussen zelf grootschalige oefeningen bij de Paracel-eilanden.

Dat klinkt gevaarlijk, en dat is het ook. Zeker omdat de acties boven op een hele serie van toenemende spanningen komen. China is in de ogen van het Witte Huis verreweg de gevaarlijkste tegenstander. Christopher Wray, hoofd van de FBI, zei een week geleden nog dat China „de enige supermacht ter wereld” wil worden „op wat voor manier dan ook”. Hij is de zoveelste in een reeks hooggeplaatste Amerikanen die hamert op het Chinese gevaar.

De toenemende Amerikaanse afkeer van China komt deels voort uit een gevoel van bedrog

De toenemende afkeer van China komt deels voort uit een gevoel van bedrog. De VS hoopten dat China zich vroeg of laat zou schikken naar internationale normen. In ruil daarvoor was de rest van de wereld bereid om China voorzichtig ook internationaal te laten meedoen. Nu blijkt Beijing helemaal niet uit op integratie, maar op dominantie.

China is zeker onder de huidige president Xi Jinping assertiever en agressiever geworden. Dat werd ook duidelijk in de manier waarop het – geheel zonder de lokale bevolking te raadplegen – met een nieuwe veiligheidswet voor Hongkong kwam.

„Bemoei je er niet mee, het gaat je niets aan”, snauwde een Chinese woordvoerder uit zijn mondhoek toen hij eraan werd herinnerd dat China over Hongkong toch een officiële internationale overeenkomst had gesloten met het Verenigd Koninkrijk, een overeenkomst die geregistreerd staat bij de Verenigde Naties.

China is verkeerd begrepen

Maar China is eerder ook niet goed begrepen. Het land is nooit echt van plan geweest om een ‘normaal’, in principe westers land te worden zoals Japan dat na de Tweede Wereldoorlog werd. Er is nooit sprake van geweest dat de Communistische Partij van China zichzelf of het marxistisch-leninistische systeem op termijn zou willen afschaffen.

De inzet was eerder om pragmatisch om te gaan met de internationale mogelijkheden van het moment, om zo juist de heerschappij van de Partij te kunnen voortzetten. Inmiddels voelt China zich sterk genoeg om steeds harder te roepen dat zijn systeem superieur is aan dat van de VS. Niet alleen intern en tegen de eigen bevolking, maar ook internationaal.

De kans dat de verharding vroeg of laat tot meer dan een nieuwe Koude Oorlog leidt wordt steeds een beetje groter, maar blijft nog beperkt. China wil steeds meer van de Amerikaanse macht afsnoepen en slaagt daar tot nu toe aardig in. Maar van een echte oorlog met de VS ziet China de voordelen op dit moment niet in.

Lees ook Deze vissersboot werd geramd - zat China daar achter?