Veevoer moet anders, maar ‘maatwerk ontbreekt’

Deskundigen Veehouders protesteren al weken tegen de veevoermaatregel waardoor ze hun koeien eiwitarm voedsel moeten voeren. Deskundigen zien een te algemene maatregel. „Koeien voeren is een vak.”

Een ruime meerderheid van de Nederlandse dierenartsen ziet in de veevoermaatregel een risico voor de gezondheid van melkkoeien, bleek uit een peiling.
Een ruime meerderheid van de Nederlandse dierenartsen ziet in de veevoermaatregel een risico voor de gezondheid van melkkoeien, bleek uit een peiling. Foto Kees van de Veen

Is het echt zo erg? Zullen melkkoeien massaal ziek worden als vanaf september de boeren hun dieren minder krachtvoer moeten voeren? „Ik verwacht niet dat op grote schaal dieren ziek worden of overlijden”, zegt Ruurd Jorritsma, universitair hoofddocent gezondheidszorg herkauwers aan de Universiteit Utrecht. „Wel kunnen er extra ziekten ontstaan op bedrijven die het rantsoen van hun dieren niet zo gemakkelijk kunnen sturen. Bijvoorbeeld doordat ze geen gras hebben ingezaaid waarmee ze de verlaging van het eiwit in het krachtvoer kunnen compenseren. Of doordat er niet toevallig in de buurt alternatieven zoals bierbostel beschikbaar zijn.”

Veehouders zijn al weken in de ban van de veevoermaatregel die minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) vanaf september wil invoeren: vier maanden lang moeten melkveehouders hun koeien eitwitarmere brokken voeren. Zo moet de uitstoot van stikstof worden beperkt en daarmee de bouw van meer woningen mogelijk worden. „In de melkveehouderij wordt over het algemeen meer eiwit gevoerd dan nodig is”, schreef de minister onlangs aan de Kamer. „Het teveel aan eiwit wordt niet opgenomen door het dier, maar in de vorm van ammoniak uitgestoten. Via aanpassingen in het veevoer kan dan ook vermindering van stikstofuitstoot worden gerealiseerd.”

Lees ook: Topkoe Nora gaf 200.000 liter melk in haar leven

Veehouders strijden, met of zonder tractor, sinds enkele weken tegen het plan. Dinsdag trok een melkveehouder uit Breda in NRC fel van leer; zijn koeien zullen door de maatregel minder melk geven, en ziek worden. „We hebben in Nederland al vijftig jaar gefokt op koeien die veel melk geven”, zei Adrion van Beek. „Daar hoort een rantsoen bij dat we nu voeren. Dan kun je nu niet ineens zeggen dat we terug moeten.”

Gezondheidsrisico

Inderdaad is de veevoermaatregel „raar en kronkelig”, stelt diergeneeskundige Jorritsma. „Met deze maatregel wordt ineens een gezondheidsrisico geïntroduceerd dat boeren alleen met veel wendbaarheid en creativiteit kunnen beperken. Er is de laatste jaren al veel gewonnen; er wordt verfijnder gevoerd dan vroeger, toen boeren vaak het zekere voor het onzekere namen en liever te veel dan te weinig eiwit gaven. En er zijn nog aanpassingen mogelijk, zoals het voeren van meer gras en het langer weiden van koeien. Maar met deze algemene maatregel hebben de veehouders minder mogelijkheden om bij te sturen. Het is alsof je eet uit een moestuin met onvoldoende vitamines. Die zou je erbij willen kopen, maar dat mag ineens niet meer.”

Ook Ronald Zom, die onderzoek doet naar de voeding van herkauwers aan de Wageningen Universiteit, is kritisch. „Er moet ineens gemiddeld 3 procent minder eiwit worden gevoerd. Maatwerk ontbreekt. Het is alsof je constateert dat Nederlanders gemiddeld tien kilo te zwaar zijn en afkondigt dat alle Nederlanders daarom tien kilo moeten afvallen. Daarmee ga je voorbij aan verschillen tussen mensen.”

Boeren moeten voor melk een hogere prijs krijgen

Jan Willem Erisman stikstofdeskundige

Koeien voeren, zegt Zom, is een vak. Zo bestaat het risico dat zonder veel eiwit meer kilo’s krachtvoer moeten worden gevoerd, een koe te veel energie binnenkrijgt en te vet wordt. „De energiebehoefte van een koe die op het punt staat een kalf te krijgen, is laag. Maar de behoefte aan eiwit is op dat moment hoog. Als het rantsoen niet klopt, krijg je metabole stoornissen.”

Een ruime meerderheid van de Nederlandse dierenartsen ziet in de maatregel een risico voor de gezondheid van melkkoeien, bleek onlangs uit een peiling van Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde. Bij individuele dieren kunnen snel eiwittekorten ontstaan, aldus een verklaring. „De belangrijkste problemen die verwacht worden zijn: vervetting van de koeien in het einde van de lactatie, pensverzuring en transitieproblemen zoals slepende melkziekte. In zijn algemeenheid leiden eiwittekorten tot verminderde weerstand en vruchtbaarheid.”

Geen harmonieus overleg

Stikstofdeskundige Jan Willem Erisman begrijpt dat de boeren uit „angst en onzekerheid” over hun toekomst fel reageren op de veevoermaatregel. „Zo’n maatregel kun je alleen doorvoeren in een klimaat van harmonieus overleg waarin de boeren zich gewaardeerd voelen. Dit is nu niet zo. Ook ontbreekt het langetermijnperspectief.”

Anderzijds zullen de boeren onvermijdelijk op langere termijn minder kunstmest en krachtvoer moeten gebruiken. „Veevoer heeft een directe relatie met de uitstoot van ammoniak.” Het voeren van een eiwitrijk rantsoen dient vooral de „optimale productie” van een koe.

Erisman: „We zullen toe moeten naar een systeem waarin koeien minder melk produceren. De boeren moeten voor die melk dan een hogere prijs krijgen die de consument uiteindelijk zal moeten betalen. Er is niemand die zegt dat de rekening van verduurzaming alleen bij de boeren moet worden gelegd.”