Opinie

Kijk in nieuw normaal wat vaker in de verte

Emma Bruns

De regen kwam afgelopen week met bakken uit de lucht. Duizenden jaren geleden was het een dankbare beloning geweest voor een reeks aan rituelen die we aan de goden hadden gericht met de wens op een goede oogst. Vanochtend was het slechts een bron van pure ergernis met files en een doorweekte spijkerbroek als gevolg.

Het was diezelfde regen die in de jaren negentig de oorzaak bleek van een raadselachtig verschijnsel. Bij de spoedeisende hulp van een klein ziekenhuis in Gallup aan de rand van een Navajo-reservaat in New Mexico, meldden zich mensen met koorts en klachten van hoesten. Binnen een dag verergerden de symptomen tot ernstige benauwdheid. Een deel van de patiënten moest worden overgeplaatst naar de intensive care om daar geïntubeerd en beademd te worden.

Het ‘navajovirus’ werd eerst afgedaan als een gebrek aan hygiëne bij de oorspronkelijke bewoners. Toeristen meden de plek en Navajo’s werden niet bediend in lokale restaurants. Het probleem bleek echter geen verband te houden met huidskleur of genotype. De boosdoener was het zogenaamde hantavirus: een micro-organisme dat een dodelijke luchtweginfectie kan veroorzaken. Het wordt verspreid via de uitwerpselen van knaagdieren.

Het voorjaar had destijds een uitgesproken hoeveelheid regen gekend. Dit had tot een recordgroei van de dennenbomen geleid met bijgevolg een enorme oogst van pijnboompitten. De muizen en ratten hadden hun buik vol kunnen eten en hadden zich massaal voortgeplant met een bijbehorende hoeveelheid uitwerpselen. Huizen en andere gebouwen werden grondig gereinigd en binnen korte tijd was het gevaar voor de mens voorbij. De oude medicijnmannen in het Navajo-reservaat hadden enkele maanden van tevoren gewaarschuwd voor het feit dat de onophoudelijke regens het natuurlijke evenwicht zou verstoren.

Pandemieën hebben eerder desastreuze gevolgen gehad op minderheidsgroepen. De Spanjaarden hebben destijds meer levens genomen door uit te ademen in het gezicht van een Navajo dan door ze neer te schieten. Vandaag de dag zijn de slachtoffers van het coronavirus eveneens de minderheden. Als schoonmaker of vuilnisman met drie kinderen kun je niet teren op een grote spaarpot, niet thuiswerken en is een appel nog steeds duurder dan een Big Mac.

In tijden van crisis is het verleidelijk om een probleem te reduceren tot een tweedimensionaal ding. Er is een vijand en die valt ons aan. Er is een virus en dat maakt ons ziek. Sinds de uitvinding van de microscoop kunnen we zelfs de boosdoener werkelijk zien. Maar wie kijkt er nog, zoals de medicijnmannen, met een macroscoop naar de sterrenhemel, het grotere geheel?

De verkiezingen komen er weer aan en er wordt volop gespeculeerd over de thema’s. Ik hoop dat we als samenleving en daarmee onze volksvertegenwoordigers het aandurven om wat meer in de verte te kijken. Om problemen met elkaar te verbinden in plaats van ze naar elkaars ministeriële bord toe te schuiven.

Met het nieuwe normaal zien we Nederland zoals na een regenbui: ogenschijnlijk helder en fris. Maar we zien ook dat de barsten in de droge grond verder uitgehold zijn. Dat we sommige dingen tijdelijk met een poncho hebben afgeschermd maar niet bereid zijn om te investeren in een afdak.

Afgelopen week diende ik samen met een student een voorstel in voor een literatuurstudie over de CO2-uitstoot van operatiekamers en de mogelijkheden om die te verminderen. De zorg, en met name ziekenhuizen, zorgen immers voor aanzienlijke belasting van ons milieu en de Wereldgezondheidsorganisatie verwacht dat de komende jaren naar schatting zo’n 250.000 extra doden per jaar zullen vallen als gevolg van diverse klimaatproblemen.

Het voorstel werd afgewezen. Het onderwerp zou niet medisch genoeg zijn. Op het bospaadje van het ziekenhuis naar de parkeerplaats moet ik even stilstaan om dit bericht op mijn telefoon nog een keer te lezen. Het zijn geen tranen op mijn scherm maar van ellende zou het bijna zo kunnen zijn. Gelukkig is het de regen. De vallende druppels denken nog niet in hokjes.

Emma Bruns is arts-onderzoeker en chirurg in opleiding.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.