Recensie

Recensie Film

‘Der Fall Collini’: moordzaak met een naziverleden

Drama In ‘Der Fall Collini’ moet een jonge advocaat zien te ontrafelen waarom zijn cliënt een moord heeft gepleegd. De film stipt vele morele dilemma’s aan.

Advocaat Caspar Leinen (Elyas M’Barek, rechts) probeert te achterhalen wat het motief van zijn cliënt Fabrizio Collini (Franco Nero) was voor de moord op een grootindustrieel, in ‘Der Fall Collini’.
Advocaat Caspar Leinen (Elyas M’Barek, rechts) probeert te achterhalen wat het motief van zijn cliënt Fabrizio Collini (Franco Nero) was voor de moord op een grootindustrieel, in ‘Der Fall Collini’. Foto Constantin Film

Het Duitse rechtbankdrama Der Fall Collini is een echte ‘whydunit’. Wie de dader is, daar is geen twijfel over mogelijk. Die geeft zich aan bij de politie, binnen vijf minuten nadat hij de gepensioneerde grootindustrieel Hans Meyer heeft doodgeschoten. Aan de net beëdigde advocaat Caspar Leinen de schone taak om deze ondoorgrondelijke Italiaan Fabrizio Collini aan het praten te krijgen over zijn motief. Want schuld is nooit zomaar schuld; recht en rechtvaardigheid kunnen op gespannen voet staan. Dat is de kern van het genre.

Der Fall Collini is gebaseerd op het gelijknamige boek uit 2011 van de Duitse John Grisham: advocaat-schrijver Ferdinand von Schirach, die zich op het genre van de ‘legal thriller’ heeft toegelegd. Hoewel de gepolijste en dramaturgisch strakgetrokken film dat niet doet vermoeden, was de roman zowaar controversieel. Het hopeloze onderzoek van advocaat Leinen die zich anno 2001 tegenover een vermoeide vrouwelijke rechter, een routineuze officier van justitie en een technocratische familieadvocaat geplaatst ziet, brengt hem terug naar eind jaren zestig toen de zogeheten Dreher-wet in één klap een groot deel van de medeplichtigen aan de misdaden van de nazi’s van hun schuld onthief. Het echte schandaal was dat die wet haast ongezien kon passeren en een voetnoot in de geschiedenis dreigde te worden.

Von Schirach had een persoonlijke reden om dit boek te schrijven en af te rekenen met de nazi’s die onder de zwijgcultuur van Adenauer carrière konden maken: hij is kleinzoon van Baldur von Schirach, voormalig leider van de Hitlerjugend, en weet dus als geen ander hoe schuld en boete door generaties kunnen reizen. Het feit dat de boksende en kettingrokende Leinen er op het moment dat hij de zaak heeft aangenomen achter komt dat het slachtoffer een bekende van hem was, en dat diens kleindochter Hanna zijn tienerliefde was, is slechts een van de vele morele dilemma’s die de film aanstipt. Leinen wordt gespeeld door de Oostenrijkse acteur Elyas M’Barek, die in het verhaal een Turkse achtergrond meekrijgt, een trigger voor het slechts onder een dun vernislaagje weggepoetste racisme van alle betrokkenen: „Zonder mijn grootvader had je nu in een Dönertent gestaan”, sist Hanna hem toe als het onfrisse verleden van haar grootvader uit dreigt te komen.

Der Fall Collini is meer interessant dan opmerkelijk; de historische en juridische achtergronden zijn van zichzelf al delicaat en dramatisch genoeg. Maar risico’s of een eigen visie staat regisseur Marco Kreuzpaintner zich niet toe.

Correctie 15/7: in een eerdere versie van dit artikel werd schrijver Ferdinand von Schirach de kleinzoon van de voormalige voorzitter van de Nationaal-socialistische Studentenbond genoemd. Hij is kleinzoon van Baldur von Schirach, leider van de Hitlerjugend. Dat is hierboven aangepast.