Reportage

Topkoe Nora gaf 200.000 liter melk in haar leven

Veevoer Als koeien minder eiwitrijk krachtvoer krijgen, zoals het kabinet wil, worden ze ziek, zegt veehouder Adrion van Beek. „We hebben in Nederland al vijftig jaar gefokt op koeien die veel melk geven.”

Melkveehouder Adrion van Beek met ‘superkoe’ Nora. Zonder eiwitrijk voedsel had zij nooit 200.000 liter melk in haar leven kunnen geven, zegt hij.
Melkveehouder Adrion van Beek met ‘superkoe’ Nora. Zonder eiwitrijk voedsel had zij nooit 200.000 liter melk in haar leven kunnen geven, zegt hij. Foto Merlin Daleman

Daar staat ze. Nora. Negentien jaar oud. Goed voor 200.000 liter melk in haar leven, een van de weinige koeien in Nederland die deze grens hebben bereikt. Een topkoe. „Ze was in staat na het kalveren heel lang vijftig liter per dag te geven”, vertelt Adrion van Beek. Drachtig hoeft ze van de melkveehouder niet meer te worden. „We zijn ermee gestopt. Dit is geen leeftijd meer om een kalf te krijgen. Ze mag nu genieten.”

Met echtgenote Lisette houdt Van Beek in het buitengebied van Breda tweehonderd melkkoeien. De boer aait Nora over de kop en vertelt dat het nog wel even hard werken is geweest om aan de 200.000 liter te komen. „We hebben haar soms tien keer moeten insemineren voor ze drachtig was.” Het is gelukt. „We hadden dit doel voor ogen. Daar hebben we op gefocust. En als je focust op het doel, vallen de barrières weg.”

‘Koeien zijn geen auto’s’

Aan de keukentafel is op de mobiele telefoon te zien dat Nora, halsbandnummer 114, vanaf 2003 gedurende 5.458 dagen melk heeft geproduceerd. De vraag is: zou Nora zo veel melk hebben kunnen geven als ze geen eiwitrijk krachtvoer had gegeten? Zou Nora zo’n prijskoe zijn geworden met een voermaatregel zoals minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) vanaf september wil invoeren en waartegen de Nederlandse boeren de afgelopen weken te hoop lopen? Zeker niet, stelt Van Beek. „Carola Schouten is dochter van een boer, maar ze is geen boerendochter. Ze heeft weinig meegekregen van hoe het er op een boerderij aan toe gaat. Want hoe hou je koeien in de benen met zo’n maatregel?”

Lees ook Vier vragen over veevoer

Van Beek voert zijn koeien maïs en gras van eigen land. Daarnaast krijgen ze brokken met vooral soja-afval, het eiwitrijke krachtvoer dat het kabinet wil beperken zodat daardoor de stikstofuitstoot wordt gereduceerd. „Hoe eigenwijs kun je zijn?” vraagt Van Beek. „Je kunt de uitstoot van stikstof reduceren door de snelheidslimiet op autowegen te verlagen. Dat is een kwestie van je voet een stukje van het gaspedaal houden. Maar dat kan bij koeien niet. Dat zijn dieren.”

Adrion van Beek heeft zelf niet gedemonstreerd tegen de maatregelen. „Boos zijn is eigenlijk altijd verkeerd. Het is belangrijk om met elkaar te blijven praten. Maar ik heb wel alle begrip voor de protesten. De tractor is het symbool van de boeren. De tractor is heel geschikt om in korte tijd te laten blijken waar je voor staat. Zonder tractoren worden wij niet gehoord.”

Carola Schouten is dochter van een boer, maar ze is geen boerendochter

Adrion van Beek veehouder

Kijk, zegt hij, „eerst kwamen er allerlei maatregelen die economische gevolgen voor de boeren hebben. Dat is niet goed te praten. Nu komen ze ook nog aan de koeien zelf, iets waar wij dag en nacht voor leven.”

Hij gaat zich niet aan de maatregel houden, zegt Van Beek, dan kan hij beter stoppen. „We hebben ons bedrijf efficiënt ingericht, zodat we nog iets verdienen. Als er straks door de voermaatregel zieke koeien komen, lukt dat niet meer. Eén zieke koe kost per dag minimaal een uur werk. Tien zieke koeien en je bent een dag werk kwijt. Dan gaat de lol er snel af. Liever honderd koeien in de stal dan één in het strohok.”

De negentien jaar oude Nora heeft al meer dan 200.000 liter melk gegeven. Foto Merlin Daleman

Niet minder koeien

Waarom zou je zo veel koeien willen houden? En waarom moeten ze zo veel melk geven? Kunnen de boeren zich niet tevreden stellen met minder koeien, of althans koeien die minder melk geven, en die om die reden die uitgekiende voeding misschien ook niet nodig hebben? Adrion: „Mensen die dat zeggen, hebben koeien uit de tijd van Paulus Potter. Dat zijn uitgerangeerde boeren die het rustig aan doen en genoegen nemen met minder. Dacht je dat die ooit een opvolger kunnen vinden?”

Lisette: „Als je genoegen wilt nemen met minder melk, dan zul je eerst een paar jaar moeten wachten en koeien kopen die dat aankunnen.”

Adrion: „We hebben in Nederland al vijftig jaar gefokt op koeien die veel melk geven. Daar hoort een rantsoen bij dat we nu voeren. Dan kun je nu niet ineens zeggen dat we terug moeten. De Nederlandse koe is geschikt voor het geven van 14.000 liter melk per jaar. Bij een optimale voeding. En als je niks fout doet. Als je het eiwit in het voer gaat beperken, dan haal je misschien 8.000 liter. En dan wordt die koe ziek.”

De Nederlandse koe is geschikt voor het geven van 14.000 liter melk per jaar

Adrion van Beek veehouder

Dus als je deze maatregel al zou willen invoeren, dan zul je eerst een ander soort koe moeten fokken, een proces van jaren? „Juist”, zeggen Adrion en Lisette van Beek in koor. Dus waarom deze haast? Lisette: „Tijdens het spelen van de wedstrijd worden de regels van het spel veranderd.” Adrion: „Alle bedrijven hebben in mei al moeten aangeven hoe veel van welk gewas je dat jaar wil gaan verbouwen. En daarna komt ineens deze maatregel! Dan kunnen we toch niet ineens meer eiwitrijk gras van ons land halen?”

Het kan bijna niet anders dan dat komende winter de koeien veel minder melk geven en dat meer koeien ziek worden. Adrion: „Het is alsof je een sterke auto heel slechte brandstof geeft. De koeien worden mager. Ze krijgen problemen aan hun benen, hun klauwen. Suikertekort. Ze worden slap. Dus je hebt straks bijna elke dag een dierenarts nodig. Deze maatregel gaat de dierenartsen veel werk opleveren.”

Veel melk geeft een kick

Superkoeien houden is topsport. Dat is het leuke eraan, zeggen Adrion en Lisette van Beek. Adrion: „Wat geeft de kick om daarvoor zeven dagen per week zo vroeg uit m’n bed te komen? Dat is het doel om de koeien hier gemiddeld veertig liter per dag te laten produceren. Dat halen wij elke dag net niet, maar we blijven eraan werken.”

Moeten ze maar genoegen nemen met minder koeien? Koeien die minder melk geven? En moeten ze om toch nog aan een inkomen te raken, er een bed and breakfast naast gaan houden of zo? Adrion: „Ja zeg. Mogen we zelf nog ondernemer zijn? Of is de overheid de ondernemer en mogen wij het werk uitvoeren? Als ik uit bed moet komen voor een koe die twaalf liter per keer geeft, dan draai ik me liever nog een keer om. Dan stop ik met boeren.”

Lees ook Waarom kost de melk wat-ie kost?

Het moment suprême, zegt hij, is elke dag het ogenblik dat ze op de knop drukken en kijken hoe veel melk de koeien hebben gegeven. „Dat is de kick. De ene mens gaat naar het casino, de ander wil die melk er onderuit krijgen.” En zeg niet dat dit ten koste van de koeien gaat. Adrion van Beek: „Iedereen zegt altijd dat onze koeien zo mooi glimmen. Daar doen we alles aan.”

Lisette: „Er wordt soms heel gemakkelijk gezegd dat je er maar een camping of een kaasmakerij naast moet beginnen. Dat is absurd. Wij maken al werkweken van tachtig uur. Daarom is het zo bijzonder dat de boeren zo veel demonstreren. Want daar hebben ze helemaal geen tijd voor.” Adrion: „Dit is een heel drukke periode. Dat men nu gaat demonstreren, geeft de ernst van de zaak aan.”

En mensen in grote steden die misschien nooit een koe zien omdat ze liever naar een concert gaan, maar die wel vinden dat de boeren niet zo agressief moeten demonstreren? Lisette: „Weet u waarom die mensen naar een concert kunnen en zo vaak uit eten gaan? Omdat ze geld over hebben. Omdat ze zo weinig voor hun voedsel hoeven te betalen. Omdat de boeren zo hard werken.” Adrion: „Nou ja, andere mensen moeten ook wel hard werken. Dat wil ik nog wel even gezegd hebben.”

Veehouder Adrion van Beek: „Als ik uit bed moet komen voor een koe die twaalf liter per keer geeft, dan draai ik me liever nog een keer om. Dan stop ik met boeren.” Foto Merlin Daleman