Analyse

Hugo de Jonge is opeens een kwetsbare kandidaat

CDA-strijd Dit weekend werd de strijd om het CDA-lijsttrekkerschap nóg spannender. Op meerdere momenten liep Hugo de Jonge schade op.

Na de eerste ronde in de lijsttrekkersverkiezing van het CDA zaterdag bleek Pieter Omtzigt (vooraan) een serieuze tegenkandidaat van Hugo de Jonge (midden).
Na de eerste ronde in de lijsttrekkersverkiezing van het CDA zaterdag bleek Pieter Omtzigt (vooraan) een serieuze tegenkandidaat van Hugo de Jonge (midden). Foto Bart Maat/ANP

De partijdemocratie in het CDA leeft, maar niet tot ieders genoegen. Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, vicepremier en kandidaat-lijsttrekker voor het CDA, moet betere weekends gehad hebben dan het meest recente.

Eerst was er op zaterdag een interview in de Volkskrant met intensivist en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care Diederik Gommers.

Die zei dat hij in de coronacrisis door het ministerie van De Jonge onder druk werd gezet om te bevestigen dat er genoeg intensivecarebedden waren, „terwijl ik dat ook niet wist en geen invloed heb op beschikbare IC-bedden”. Die informatie had De Jonge vervolgens in een Kamerdebat gebruikt. Het beeld dat uit het interview ontstond, is dat Gommers gebruikt werd voor een politiek handigheidje.

Lees ook over het Kamerdebat waarin De Jonge het nieuws over de intensive care bracht: Tweede Kamer vol ongeduld over coronabeleid

Op dezelfde zaterdag bleek dat De Jonge niet in één ronde tot partijleider was gekozen door de leden van zijn partij, zoals eerder door hem voorspeld. Dat niet alleen, het verschil tussen hem en Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt, de man tegen wie hij het in een tweede ronde moet opnemen, was nog geen 10 procentpunt.

Dat toch al niet zo grote verschil kon na zondag nog kleiner worden nadat Wopke Hoekstra van zich had laten horen. Voor de CDA-top is hij nog altijd de gedroomde kandidaat, onder leden is hij populair. Dat hij in juni liet weten zich niet te mengen in de lijsttrekkersstrijd wordt hem nog altijd niet in dank afgenomen. Omtzigt had in zijn campagne slim gebruik gemaakt van de populariteit van Hoekstra, door hem meermaals te noemen als een van de CDA’ers die hij graag een plek zou willen geven in een nieuw kabinet als het CDA meeregeert – de partij staat nu tussen de dertien en zeventien zetels in de peilingen. De Telegraaf schreef zondag dat Hoekstra bereid is dat te doen, als minister of zelfs premier.

Gevecht om beeldvorming

Wat daarna ontstond is een gevecht om beeldvorming. Op zondagavond ontstond er druk belverkeer tussen verschillende CDA’ers en journalisten. Hoekstra had, zo klonk vanuit zijn omgeving, alleen een statement gegeven aan De Telegraaf na vragen van de krant. Daarin had geen woord over premier- of ministerschap gestaan. Wel de zin: „Pieter Omtzigt doet nu een expliciet beroep op me, en ik ben uiteraard bereid hem te helpen.”

Vanuit het team van De Jonge klonk dat Hoekstra toch ook had gezegd dat hij het „niet passend” vond om een van de kandidaten te steunen. En als Hugo de Jonge een beroep op hem zou doen, dan was hij óók beschikbaar. Voor het beeld maakt het niet meer uit. Dat is nu: een stem op Pieter Omtzigt is een stem op Wopke Hoekstra.

Lees ook: Met ingehouden adem kijkt het CDA uit naar de tweede ronde

In het team van Hugo de Jonge stijgt de spanning. Dat Omtzigt zich kandideerde was al een verrassing geweest; De Jonge moest er in een Tweede Kamerdebat achter komen, na een sms’je van Omtzigt. Dat hij ook nog eens een serieuze tegenkandidaat bleek te zijn, maakt het nog spannender.

De oude formule, die van prominenten die zich achter één kandidaat scharen waarna de rest volgt, werkt niet meer. Nadat De Jonge zich had gekandideerd en gesteund werd door zwaargewichten als Sybrand Buma en Ferd Grapperhaus, werd De Jonge in een paar dagen tijd alsnog uitgedaagd door drie kandidaten: Mona Keijzer, Martijn van Helvert en Pieter Omtzigt.

Lees ook dit interview met Pieter Omtzigt: ‘Politiek moet weer gaan om echte problemen, niet om spoeddebatten’

Verschil in stijl, vorm en inhoud

In essentie is het oude politiek versus nieuwe politiek. Niet in politieke jaren – Pieter Omtzigt zit sinds 2003 in de Tweede Kamer, Hugo de Jonge werd een jaar later beleidsmedewerker voor de Tweede Kamerfractie – maar in stijl, vorm en inhoud.

De Jonge deed de afgelopen campagneweken erg zijn best om geen fouten te maken. Het verhaal dat hij steeds vertelt is veilig, in de zin dat het naadloos aansluit bij een discussiestuk dat de partij eind vorig jaar presenteerde. Dat vormt de basis voor de koers van de partij tot 2030 en gaat over minder marktwerking in de zorg, over de grote stad en het CDA als middenpartij. De Jonge voegde daar zijn zorg over de demografische ontwikkeling in Nederland, over vergrijzing, arbeidsmigranten en vluchtelingen aan toe.

Pieter Omtzigt vertelt een eigen verhaal, dat voor een groot deel gaat over de verhouding tussen overheid en burgers. Zijn mediaoptredens, en dat waren er de afgelopen weken meer dan De Jonge, gingen over zijn rol in de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Hij spreekt over een „sociaal contract” met de overheid, over het beschermen van mensen die tussen wal en schip vallen.

De Jonge schoof bijna bij geen enkel televisie- of radioprogramma aan. En toen hij dat deze zondag wel deed, op Radio 1 en bij Nieuwsuur, moest hij het vooral hebben over Wopke Hoekstra en Diederik Gommers.

Ook de inmiddels flink bekritiseerde en afgeslankte noodwet die onder zijn verantwoordelijkheid valt wierp een schaduw op zijn campagne. Toen hij bekendmaakte dat hij zich kandidaat zou stellen, had hij de coronacrisis genoemd als belangrijkste drijfveer, hij had zijn rol daarin benadrukt. Nu blijkt steeds weer hoe kwetsbaar hem dat maakt.

Deze dinsdag sluit de stembus voor CDA’ers, woensdag om 12.00 uur wordt de uitslag bekendgemaakt. Wie partijleider wordt weet niemand, maar de kans is groot dat het verschil klein zal zijn. De ooit gedroomde winnaar zal er woensdag in ieder geval niet bij zijn: Wopke Hoekstra is met vakantie.

Lees ook dit profiel van Hugo de Jonge: Breedsprakige man met een actieplan