Opinie

In de toeslagenaffaire gaan te vaak politieke belangen voor

Belastingdienst

Commentaar

Toen Alexandra van Huffelen (D66) in januari de ondankbare taak op zich nam om de Belastingdienst politiek te leiden, zei ze dat ze in haar korte ambtstermijn twee dingen wilde bereiken: recht doen aan alle burgers die de dupe zijn geworden van de toeslagenaffaire, en wantrouwen bij burgers wegnemen. „De betrouwbaarheid van de overheid moet altijd boven elke vorm van twijfel verheven zijn”, zei ze in mei in de Tweede Kamer. De eerste stappen die Van Huffelen zette, waren betekenisvol. Het ministerie van Financiën deed in mei aangifte tegen de Belastingdienst omdat er mogelijk ambtsmisdrijven zijn gepleegd bij onderzoeken naar mogelijke fraude bij kinderopvangtoeslag. In februari zette ze, na een onthulling van Trouw en RTL, een zogeheten Fraude Signalerings Voorziening stop. Die ‘zwarte lijst’, zoals het ging heten, registreerde vermoedens van fraude zonder dat betrokkenen daarvan op de hoogte waren. In de Tweede Kamer stelt Van Huffelen zich coöperatief op. Zo kwam ze vorige maand met Kamerlid Renske Leijten (SP) overeen dat het kabinet 80 miljoen euro extra beschikbaar stelt om ouders een schadevergoeding te bieden die buiten de boot dreigden te vallen. Het zijn noodzakelijke stappen, die een einde moeten maken aan het brandende onrecht van dit dossier. De vraag is wel of het genoeg is. Vrijwel iedere dag komen er zaken aan het licht die een duisterder beeld geven van de manier waarop de Belastingdienst achter burgers aan heeft gejaagd, en de cynische manier waarop daar politiek mee is omgesprongen.

Vorige week bleek opnieuw dat het probleem bij de Belastingdienst ambtelijk én politiek is. De dienst, onthulde NRC, had meerdere registratiesystemen die bedoeld waren om fraude op te sporen. Die systemen zijn stopgezet, omdat ook die niet voldoen aan privacyregels. In de Kamer, vooral bij SP en CDA, leidde dat tot verbijstering: waarom is er nooit iets over deze systemen gezegd? Zijn er meer ‘zwarte lijsten’ in omloop? Welke algoritmen werden hiervoor gebruikt? Daar kwam nog een kwestie bij. Al in juni 2019, schreef NRC, had toenmalig staatssecretaris Menno Snel (D66) in het kabinet geprobeerd gedupeerde ouders met een schadevergoedingsregeling tegemoet te komen. Die maatregel zou 4 tot 7 miljoen euro kosten, in Den Haag een kleinigheid. Toch werd het plan tegengehouden in de ministerraad. Wat als nog veel meer ouders zich melden? Gedupeerden moesten daarna nog maanden wachten op duidelijkheid, vaak met grote gevolgen voor hun persoonlijk leven. Hun belang stond op dat moment niet bovenaan, terwijl dat toen wel had gemoeten.

Vertrouwen in de politiek komt te voet, en gaat met iedere burger die ten onrechte als fraudeur is bestempeld. Het is weinig geruststellend dat de ministerraad vorig jaar politieke en bureaucratische redenen voorrang gaf, terwijl het belang van de burger centraal had moeten staan. Het was toenmalig staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) die zich achter de schermen het hardst verzette tegen compensatie. Dezelfde Van Ark wist zichzelf vakkundig buiten het publieke zicht te houden in de affaire, terwijl ‘haar’ departement formeel gaat over kinderopvangtoeslagen. Politiek is dat handig: Menno Snel is afgetreden, Tamara van Ark werd vorige week gepromoveerd tot minister voor Medische Zorg. Een oplossing voor de toeslagenaffaire begint bij de erkenning van politici dat ze fouten hebben gemaakt. Niet alleen door Van Huffelen, die nu het dossier beheert. Herstel van vertrouwen begint bij verantwoording. Daar ontbreekt het nu nog aan.