Het grote racismedebat en het grote racismegesprek

Zap Tijdens het grote racismedebat van de publieke omroep was de kans op een gesprek nihil, omdat de vooraf al bekritiseerde presentator Jort Kelder heel veel mensen aan het woord liet en hen zo snel mogelijk weer afkapte.
Clarice Gargard presenteert ‘Nederland, we moeten het hebben over racisme - Het Grote Racismegesprek’
Clarice Gargard presenteert ‘Nederland, we moeten het hebben over racisme - Het Grote Racismegesprek’ Foto VPRO

In het kielzog van de Black Lives Matter-beweging, hield de publieke omroep zondag de themadag ‘Nederland tegen racisme’, met meer uren zendtijd over ras dan zelfs de meest gemotiveerde tv-kijker aankon. Centraal stond op NPO 1 het programma De Stelling van Nederland (Avrotros), een debat over racisme geleid door Jort Kelder.

Voor Kelder één seconde had gedebatteerd, ging het al mis. Het Black Renaissance Collectief tekende bezwaar aan tegen Kelder als gespreksleider, omdat deze een vriend is van de racistische Forumleider Thierry Baudet en omdat hij zelf recent krasse uitspraken deed over ras.

Ook was er bezwaar tegen de vorm –„racisme is geen debat maar een feit”, zei een deelnemer. En er was bezwaar tegen de stelling: ‘Het racismedebat drijft Nederland uit elkaar’. Dat zou moeten zijn: „Racisme drijft Nederland uit elkaar”, zo stelde een andere deelnemer: „De stelling suggereert dat we dit debat niet moeten voeren.” Een debat over een debat dus. En daarbuiten had je het debat over een debat over een debat.

Het werd nog ingewikkelder, want op hetzelfde tijdstip zond de VPRO het eigen Grote Racismegesprek uit, geleid door NRC-columnist Clarice Gargard. Niet op een tv-zender, maar op YouTube, in samenwerking met Gargards feministische opinieplatform Lilith Mag en het Amsterdamse debatcentrum Pakhuis de Zwijger. De VPRO had niet de bedoeling om uit protest een andere publieke omroep in de wielen te rijden, zo benadrukt de directeur desgevraagd. We moesten het zien als een aanvulling.

Verwarrend voor de kijkers, maar mooi voor de tv-recensent, die de twee nu kan vergelijken. Zo’n vergelijking voelt bijna oneerlijk aan voor Kelder. Zijn programma is immers helemaal niet bedoeld om het volk te informeren over racisme. Het is bedoeld als opwindend amusement. Kelder liet zo veel mogelijk mensen aan het woord die hij zo snel mogelijk weer afkapte. Zo kreeg je een spervuur van tientallen korte, zeer uiteenlopende meningen. De kans op een gesprek was nihil. De spanning in de zaal liep lekker op, uit pure frustratie.

Jort Kelder

Jort Kelder presenteert ‘De Stelling van Nederland’ Foto Avrotros

Daar waar het debat van Kelder de hartslag omhoog joeg, bracht het gesprek van Gargard deze weer omlaag. Wat een weldadige rust. Iedereen mocht van haar uitpraten. En er zaten mensen die er echt iets van wisten. Vooral de derde tafel, met historici en antropologen, had een hoog niveau.

Verschil van mening was er wel, maar dat moest je als kijker zelf uitvogelen. Gargard zette haar gasten niet tegenover elkaar, dat was soms jammer. Zo zeiden Seada Nourhussen (OneWorld) en Kunta Rincho (Zwarte Piet Niet) dat ze het moe zijn om witte mensen te onderwijzen. Antropoloog Sinan Çankaya had het over de ‘collectieve amnesie’ aangaande racisme – het blijft niet hangen, dus je moet steeds weer opnieuw beginnen.

Nourhussen en Rincho geloven meer in het versterken van de eigen zwarte gemeenschap, om van daaruit te emanciperen, zoals Malcolm X al predikte. Andere aanwezigen geloven dat het wel degelijk helpt om mensen beter te informeren, over bijvoorbeeld het slavernijverleden. En antropoloog Amade M’Charek wees er op dat het geloof in het bestaan van een zwarte identiteit gevaarlijk kan zijn omdat je zo meewerkt aan de ‘racificatie’ van de samenleving, en ras aanvaardt als categorie.

Dezelfde deskundigen die het zo rustig uitlegden, werden bij Jort Kelder weggezet als ‘extreme schreeuwers’ behorende tot ‘een militante beweging’ die ‘radicaliseerde’. Zo onderschreven Kelders gasten diens omstreden stelling: het racismedebat drijft Nederland inderdaad uit elkaar. Dat ligt echter niet aan de mensen die racisme aan de kaak stellen, maar aan de mensen die daar als gebeten op reageren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.