Handhaving coronamaatregelen achter voordeur geschrapt uit noodwet

Kritiek Na kritiek van onder meer de Tweede Kamer, de Raad van State en privacy-experts is de coronaspoedwet aangepast.
Een patiënt met Covid-19 in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen.
Een patiënt met Covid-19 in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen. Foto Kees van de Veen

In de coronanoodwet, die maandag naar de Tweede Kamer is gestuurd, wordt niet vastgelegd dat de politie bij mensen thuis mag controleren of zij zich wel aan de coronamaatregelen houden. Ook zal de corona-app niet in die wet verankerd worden en geldt zij in eerste instantie een half jaar in plaats van een jaar. Dat zijn de belangrijkste wijzigingen die zijn doorgevoerd, blijkt uit het wetsvoorstel dat ministers Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) en Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) hebben ingediend.

Vorige maand werd een conceptvoorstel voor de wet die de coronamaatregelen een juridische basis moet geven, ter consultatie voorgelegd. Al snel klonk kritiek vanuit onder meer de Tweede Kamer, de Raad van State en privacy-experts, die stelden dat de wet grondrechten zou aantasten en de ministers te veel macht zou geven. Hierop besloot het kabinet het voorstel aan te passen, uit angst dat de wet anders niet door de beide Kamers zou komen.

Er was vooral kritiek op de passage in het aanvankelijke wetsvoorstel waarin beschreven stond dat de maatregelen ook op „besloten plaatsen” - dus achter de voordeur - gelden. Burgemeesters zouden de bevoegdheid krijgen om „gedragingen of activiteiten” op te breken als zij dachten dat de kans op verspreiding van het coronavirus te groot was. Gevreesd werd dat politie zou kunnen binnenvallen bij feestjes of bezoek. Dit komt nu dus te vervallen; in de toelichting bij het nieuwe wetsvoorstel schrijven de ministers dat het „huisrecht expliciet beschermd” wordt.

Lees ook dit Twistgesprek: Noodwet moet coronachaos regelen/Nee, er zijn wetten zat

Democratische controle

De bepaling over de corona-app is ook uit de noodwet gehaald. De applicatie moet helpen bij bron- en contactonderzoek en behoeft volgens experts een grondige, wettelijke regeling. Gevreesd werd dat dit onzorgvuldig zou gebeuren als er haast geboden was bij de invoering van de wet. Dit zal daarom in een andere wet gebeuren die op een later moment geformuleerd wordt.

Verder is de termijn waarin de noodwet geldt, verkort van een jaar naar een half jaar. Indien nodig kan die termijn met drie maanden verlengd worden. In dat geval moeten beide Kamers vooraf instemmen. In het nieuwe wetsvoorstel is daarnaast expliciet opgenomen dat mensen afstand van elkaar moeten houden, hoewel die afstand aangepast kan worden als dat nodig is. Dat wil zeggen dat mensen mogelijk meer óf minder dan anderhalve meter afstand moeten houden als de verspreiding van het coronavirus versnelt of afzwakt.

Wanneer de wet van kracht wordt, is nog niet bekend. Aanvankelijk zou dat op 1 juli zijn geweest, maar door de kritiek paste de minister zijn voorstel aan. Dat moet nu eerst door de Tweede en Eerste Kamer worden behandeld, wat na het zomerreces gebeurt.

Reactie Raad van State

De Raad van State heeft maandag enkele punten van kritiek gepubliceerd over de herschreven coronawet. Zo krijgt de minister van Volksgezondheid nog teveel bevoegdheden. De minister zou voortaan in bijzondere gevallen het stelsel van noodverordeningen in werking laten treden, terwijl dit volgens de Raad van State „niet meer nodig en wenselijk is”. Ook bevat het voorstel enkele begrippen die onduidelijk zijn. Zo adviseert de Raad van Staten termen als „veilige afstand” en „groepsvorming” nader uit te werken zodat „burgers en handhavers weten waar zij aan toe zijn”.

De coronanoodwet moet de coronamaatregelen een juridische basis geven en ervoor zorgen dat er een betere democratische controle op de regels mogelijk is. De maatregelen werden tot nu toe ingevoerd op basis van lokale noodverordeningen. Dit betekende dat de Tweede Kamer en gemeenteraden niet vooraf invloed konden uitoefenen op de inhoud van de wet. Vorige week lekte al een aantal geplande aanpassingen van de noodwet uit.