Opinie

Bewust immigratiebeleid berust op eerlijke framing

Demografie Als we nadenken over bevolkingsgroei moeten we het ook over de problematisering van immigratie hebben, vindt .
Een Bulgaarse seizoensarbeider aan het werk in Spanje.
Een Bulgaarse seizoensarbeider aan het werk in Spanje. Foto Pau BARRENA / AFP

Door een laag geboortecijfer en bijgevolg snelle vergrijzing speelt immigratie de komende dertig jaar bij de ontwikkeling van de Nederlandse bevolking mogelijk een grote rol. Dat is wat oprijst uit de zeven scenario’s die het recent verschenen rapport Bevolking 2050 in beeld van het NIDI en het CBS schetst. Hoeveel en wat voor migranten hangt in hoge mate af van de ontwikkeling van de economie.

Afgelopen zaterdag liet Paul Scheffer zijn licht schijnen over deze materie. Kern van zijn betoog is dat het gepolariseerde migratiedebat baat heeft bij duidelijke politieke keuzes en dat we door een helder migratie- en integratiebeleid een groter draagvlak kunnen creëren.

Die bewustere keuzes beperken zich niet alleen tot wie en hoeveel mensen Nederland wil toelaten, maar gaan ook over de gewenste mate van automatisering (bijvoorbeeld in de land- en tuinbouw) waardoor er mogelijk minder laaggeschoolde migranten nodig zijn.

En daarnaast zal zo’n doordacht migratiebeleid consequenties moeten hebben voor de doorgeschoten flexibilisering en uitbuiting van Poolse en Roemeense (en daarnaast ook hier geboren) arbeiders door werkgevers en uitzendbureaus.

Migratiewetenschappers

Dit zijn zinvolle gedachten die ik tot op grote hoogte deel. Zeker ook zijn constatering dat het (wederzijdse) integratieproces veel beter is verlopen dan hij twintig jaar geleden voorzag in zijn geruchtmakende opiniestuk Het multiculturele drama. Daarin schaarde hij zich impliciet achter kritische migratiewetenschappers uit de jaren tachtig en negentig, zoals Penninx en Bovenkerk, die constateerden dat de politiek diende te erkennen dat Nederland de facto een immigratieland is en de overheid haar beleid daar naar zou moeten plooien.

Lees ook: Een immigratieland moet keuzes maken

Ik mis echter een andere kant van die ontkenning, namelijk de vaak bewuste problematisering van immigratie en integratie door diezelfde politiek, die in de afgelopen dertig jaar tot een integratie-pessimistisch klimaat heeft geleid waarin xenofobe en racistische politici als Wilders en Baudet gedijen.

Ressentimenten

Anders dan vaak gedacht, is de opkomst van deze rechts-radicale stroming immers niet het simpele gevolg van ressentimenten onder de bevolking. Tal van politicologische studies hebben laten zien dat politici (en ook de media) geen doorgeefluik zijn van wat er ‘leeft onder de mensen’, maar dat zij gevoelens (negatief of positief) ook kunnen aanwakkeren, uitvergroten en legitimeren.

De problematisering van immigratie en integratie door de politiek heeft tot een integratie-pessimistisch klimaat geleid

Een goed voorbeeld is Frits Bolkestein die als fractievoorzitter van de VVD, en toen leermeester van Geert Wilders, in aanloop naar de verkiezingen van mei 1994 asielzoekers tot electoraal thema maakte. Vond tot die tijd maar 17 procent van de bevolking minderheden een groot probleem, slechts een paar weken nadat Bolkestein asielzoekers op de agenda had gezet was dat percentage gestegen tot maar liefst 28.

De jaren negentig waren bovendien de tijd waarin het debat over immigratie en integratie onder invloed van de Rushdie-affaire in hoge mate islamiseerde.

Daverende klap

Met name Turkse en Marokkaanse immigranten en hun nakomelingen werden steeds meer gereduceerd tot moslims. Moslims bovendien die niet zouden kunnen of willen integreren en hun intolerante maatschappijvisie aan het gastland zouden willen opdringen – iets wat 9/11 met een daverende klap zou hebben aangetoond.

Deze obsessie met en racialisering van moslims en de islam heeft minstens zo veel bijgedragen aan het afbrokkelende draagvlak en de „kramp” die Scheffer terecht constateert als het ontbreken van een concreet migratiebeleid.

Hetzelfde geldt voor de blinde vlek van veel politici voor het onmiskenbaar voortgaand integratieproces, ondanks stelselmatige discriminatie op de arbeidsmarkt. Een goed voorbeeld is een recent rapport van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum (WODC) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, waaruit blijkt dat statushouders de kernwaarden van de Nederlandse samenleving (van meet af aan) in hoge mate delen. Iets wat het SCP in 2011 in het rapport Vluchtelingengroepen in Nederland ook al vaststelde.

Bewust migratiebeleid

Het door Scheffer bepleite bewuste migratiebeleid, hoe dat er ook uit gaat zien, zal dan ook gepaard moeten gaan met een eerlijker en feitelijker voorstelling van zaken door politici, zowel van positieve als negatieve zijde.

Angela Merkel heeft de afgelopen jaren laten zien dat dat geen politieke zelfmoord hoeft te betekenen en veel beter werkt dan het overnemen van het negatieve, en vaak ronduit giftige, frame van de rechts-populisten.

Een tweede belangrijk thema dat we niet moeten vergeten, is de neo-liberalisering van Nederland sinds de jaren tachtig en de daardoor gegroeide sociale ongelijkheid die zich uit in een gebrek aan betaalbare woningen, lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden als gevolg van de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Denk aan de oneindige uitzendbureau- en payroll-constructies in de slachthuizen die dank zij de corona-pandemie ineens zichtbaar werden.

Hoewel nieuwkomers en hun nakomelingen hier relatief gezien nog meer door worden getroffen dan autochtonen, blijken migranten een ideale zondebok, en kunnen politici van CDA tot FVD asielzoekers aanwijzen als de oorzaak van het tekort aan sociale huurwoningen, terwijl ze daar zelf al jarenlang fors in hebben gekapt.

Ik ben het dan ook hartgrondig met Scheffer eens dat het perverse verdienmodel van werkgevers die Polen en Roemenen uitbuiten moet worden aangepakt. Alleen niet door de vrijheid van migratie binnen de EU te beperken, zoals de SP en de ChristenUnie onlangs bepleitten, maar door een rechtvaardiger sociale politiek.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.