Necrologie

Activist, diplomaat, kind van apartheid

Zindziswa Mandela (1960-2020) Ze was niet alleen de dochter van de beroemdste anti-apartheidsstrijders, maar gold ook zelf als Zuid-Afrika’s royalty.

Nelson Mandela geeft zijn dochter Zindzi weg bij haar huwelijk in 1992.
Nelson Mandela geeft zijn dochter Zindzi weg bij haar huwelijk in 1992. Foto Kevin Carter/AP

Zindzi Mandela werd geboren op de afdeling voor ‘niet-Europeanen’ in een ziekenhuis in Johannesburg. Vier maanden later ging vader Nelson Mandela ondergronds om de gewapende tak van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) te leiden. Zindzi was anderhalf toen hij werd gearresteerd en vier jaar toen hij werd veroordeeld wegens hoogverraad tegen het toenmalige Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.

Ook toen hij 27 jaar later werd vrijgelaten, leerde Zindzi dat haar vader er niet voor haar kon zijn. Een ‘vader van de natie’ is een afwezige vader. „Met zijn vrijlating begon mijn gevangenschap”, zei ze daarover toen Nelson Mandela in 2013 overleed.

Haar moeder Winnie werd zo mogelijk nog harder gestraft door het apartheidsregime. Zindzi was negen toen de apartheidspolitie hun huis in Soweto, ten zuidwesten van Johannesburg, binnenviel. Moeder werd weggesleept en zat achttien maanden lang in een isoleercel opgesloten. De zorg voor Zindzi was in handen van haar oudste zus Zenani. Als twaalfjarige schreef ze een brief aan de Verenigde Naties waarin ze de lidstaten smeekte voor de veiligheid van haar moeder te zorgen.

Lees ook de necrologie van Nelson Mandela: universeel symbool van de menselijke veerkracht

Op haar achttiende verscheen haar poëzie in het boek Black as I Am. Toen ze 25 was, werd Zindzi haar vaders stem, toen ze voor een menigte zijn brief uit de gevangenis voorlas waarin hij onderhandelingen met het apartheidsregime van toenmalige president Pieter Willem Botha afwees. Dat werd het beroemdste beeld van Zindzi: onverschrokken, aan de microfoon.

Maar het zou een misvatting zijn om de maandag onverwachts overleden Zindzi (59) alleen om dat moment te herinneren, waarschuwt historica en schrijfster Zikona Valela op Twitter. Zij herinnert zich Zindzi zo: „Ze was zoveel meer. Een auteur. Een activist uit de generatie van 1976 [de opstand in Soweto, red.]. En een getuige van de onverschrokken mama Nomzamo [Winnie Mandela, red.].”

Het beroemde moment waarop Zindzi Mandela een brief voorlas van haar vader Nelson, die op dat moment nog gevangen zat:

Nooit diplomatiek

Zindzi bleef aan haar moeders zijde na de scheiding van haar ouders. Op openbare gelegenheden liepen moeder en dochter altijd innig gearmd. Zindzi werd daarmee dezelfde outsider als haar moeder, die begin jaren negentig werd beschuldigd (maar nooit veroordeeld) wegens betrokkenheid bij de dood van de 13-jarige Stompie Seipei. Terwijl het ANC onder Mandela’s opvolger Mbeki zich van Winnie en Zindzi afkeerde, vonden moeder en dochter gehoor bij de linkervleugel van de voormalige anti-apartheidsstrijders. Ze werden vaak gezien met Julius Malema, die de links-populistische EFF oprichtte.

Zindzi werd in 2014 benoemd tot ambassadeur van Zuid-Afrika in Denemarken. Maar diplomatiek werd ze nooit. Een jaar voor haar dood schreef ze op Twitter over „trillende witte lafaards, die de stelende, verkrachtende nazaten zijn van [de Hollandse stichter van Kaapstad, red.] Van Riebeeck” en noemde ze haar witte critici „onwelkome gasten die weigeren te vertrekken”.

Het kwam haar op een berisping te staan van het Zuid-Afrikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Daardoor liet deze Mandela zich niet weerhouden. In haar eigen woorden: „Als iemand je probeert het zwijgen op te leggen, moet je zo luid en uitgesproken mogelijk van je laten horen.”

Zindzi Mandela stierf in een ziekenhuis in Johannesburg. De doodsoorzaak is niet bekendgemaakt.

Meer over het activisme van de familie Mandela: Activisten van nu lijken meer op Winnie dan op Nelson, schreef Kiza Magendane in 2018