Reportage

In Krewerd versterken ze hun huizen zelf wel tegen aardbevingen

Aardbevingsgebied Groningen De versterking van mogelijk 26.000 huizen in Groningen loopt niet, blijkt uit een nieuw verslag. In het dorp Krewerd gaat de versterking wel voorspoedig. Een bewoner en een architect gingen zélf aan de slag.

Dorpsbewoner Guus Claessens wijst tijdens een wandeling door Krewerd de scheuren in zijn dorp aan.
Dorpsbewoner Guus Claessens wijst tijdens een wandeling door Krewerd de scheuren in zijn dorp aan. Foto Kees van de Veen

Als er niets zou gebeuren, zag Tom Roggema (64) het helemaal misgaan in zijn Groningse dorpje Krewerd. De huizen in het wierdendorp moeten worden versterkt, zodat mensen bij een zware beving levend hun huis kunnen verlaten. Maar met de „techneutenoplossingen” van de overheid zouden de wensen van mensen worden vergeten. En dus wilde Roggema het dorp zelf maar gaan versterken, samen met de dorpsbewoners.

Op hetzelfde moment keek architect Fons Verheijen (71) vanuit Katwijk aan Zee op Google Maps naar het dorpje Krewerd. Na een gewonnen rechtszaak over het Leidse museum Naturalis was er geld vrijgekomen dat Verheijen in een fonds stopte „om goed te doen aan architectuur en wetenschap”. Verheijen besloot van dat geld onder meer een experiment te beginnen om de Groningers te helpen met „het gigantische probleem van de versterkingstsunami, terwijl het woord architectuur in geen enkel overheidsstuk voorkomt”.

Die twee mannen, met bijna dezelfde gedachte op hetzelfde moment, bundelden in 2017 hun krachten.

Drie jaar later staat het dorpje Krewerd, met niet meer dan 45 huizen, bekend als het positieve voorbeeld voor het hele aardbevingsgebied in Groningen. Althans, dat staat in een eind juni verschenen verslag dat de versterkingsoperatie in Groningen fileert. Het Rijk houdt rekening met de mogelijke versterking van 26.000 panden in Groningen. Die versterkingsoperatie werd in 2016 in gang gezet, vier jaar later zijn er 1.025 panden daadwerkelijk versterkt. In de eerste drie maanden van dit jaar, nog grotendeels voor de coronacrisis, werden elf aardbevingsbestendige panden opgeleverd.

In het nu verschenen verslag (‘critical review’) in opdracht van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), die de versterkingsoperatie uitvoert, zijn vijftien deskundigen ondervraagd over de versterking. Daaruit werd duidelijk dat „technologische kennis” centraal staat maar „de versterking nog steeds niet op gang gekomen is”. Daarbij is de verhouding tussen kosten en baten „volledig zoekgeraakt” en lijkt „niemand in staat om de zaak werkelijk te keren”.

Elke bewoner een architect

In Krewerd voorzagen ze die problemen en wilden ze het dorp zelf versterken. Dat kreeg groen licht van de gemeente Delfzijl en het Rijk, dat uiteindelijk de versterking betaalt. Omdat door de versterking veel huizen verbouwd moeten worden en sommige zelfs gesloopt en opnieuw opgebouwd, is er ook veel mogelijk.

„Elke bewoner heeft een eigen architect, die een bouwplan maakt met de bewonerswensen en rekening houdt met het karakter van het huis en het dna van het dorp”, zegt Verheijen. Daarnaast wordt elk huis door twee ingenieurs onafhankelijk van elkaar geïnspecteerd op veiligheidsnormen. Tegelijkertijd gaat het dorp van het gas af en wordt de openbare ruimte vernieuwd. „Dan heb je twee of drie jaar busjes in de straat, maar is het daarna voor decennia een fantastisch en veilig dorp”, zegt Verheijen.

De dorpsbewoners reageren enthousiast. Slechts twee van de 45 panden doen niet mee met het experiment vanwege gezondheidsredenen, zegt dorpsbewoner Guus Claessens (53), die bij iedereen op de koffie komt. „Overal in Groningen zie je het misgaan”, zegt hij terwijl hij tijdens een wandeling bijna elke scheur en scheefstaande muur in het dorp aanwijst. „In andere plaatsen wordt het ene huis wel versterkt, en het andere in de straat niet. Dat leidt tot ongelijkheid en mensen die niet weten waar ze aan toe zijn.”

Krewerd.

Foto Kees van de Veen

Erica van de Vuurst (41) kan het weten. Tot november vorig jaar woonde ze in het naastgelegen Appingedam, waar hele wijken gesloopt worden en opnieuw opgebouwd vanwege de versterking. Alleen werden werkzaamheden keer op keer uitgesteld en is voor veel bewoners alsnog onduidelijk wat er met hun huis gaat gebeuren. „Schijtziek word je ervan hoe het daar gaat”, zegt ze. „De beloftes worden gewoon niet nagekomen.”

Straalkacheltje

Met de architecten en constructeurs hebben de bewoners van Krewerd al gepraat. Als alles meezit, gaat begin volgend jaar de schep de grond in en komen de aannemersbusjes het dorp binnenrijden. Maar zover had het al kunnen zijn, treurt Verheijen: „Door Wiebes heeft de boel ook hier een jaar stilgelegen.”

Hij doelt daarmee op de aankondiging van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) in 2018 om de gaskraan te sluiten, waarna hij de versterkingsoperatie ‘pauzeerde’ om de risico’s op aardbevingen – en dus de noodzaak om huizen te versterken – opnieuw te onderzoeken.

Daar ondervindt Chantal Folkersma (28) nog dagelijks de gevolgen van. Haar huis is toe aan een flinke verbouwing. „We hebben geen cv en verwarmen de kamer van onze oudste met een straalkacheltje.” Toen haar dochter twee jaar geleden geboren werd kregen ze al bericht dat het huis versterkt zou worden, dus wachtten ze met de renovatie en uitbouw van het huis.

Maar zover is het nog steeds niet, terwijl ze in november van een derde kind gaat bevallen. „Hoe dat straks met drie kinderen moet in dit huis, weten we niet”, zegt Folkersma. „We hebben door de vertraging en onduidelijkheid nu niet genoeg kamers.”

Rutte op bezoek in Gronings sloopwijk: ‘We zijn in een hel terechtgekomen

Krewerd denkt met zijn eigen plannen sneller en goedkoper te kunnen versterken. Uit de critical review blijkt dat alleen de beoordeling van de inspectie van een huis tussen de 10.000 en 100.000 euro kost bij huizen die vaak niet meer dan 100.000 tot 200.000 euro kosten – dan moeten de mogelijke kosten voor de versterking nog volgen. En op die beoordeling wachten de bewoners maandenlang.

„Per huis zijn wij maximaal 10.000 euro kwijt aan de beoordeling en daar zit ook nog het plan van de architect bij”, zegt Verheijen. „We zijn geen geld kwijt aan ambtelijke voorbereidingen, juristen en dure aannemers.” Roggema: „En die beoordeling is in een paar dagen klaar, omdat de bouwplannen niet door allemaal moeilijke computersystemen gaan. We gebruiken opgedane kennis uit de regio en boerenverstand.”