De president van Mali vecht voor zijn politieke bestaan

Demonstraties Er heerst al maanden ontevredenheid over het optreden van president Keïta. Dit weekend escaleerden protesten in hoofdstad Bamako.

Deelnemers aan een demonstratie tegen president Keïta van Mali sloegen zaterdag op de vlucht voor de oproerpolitie.
Deelnemers aan een demonstratie tegen president Keïta van Mali sloegen zaterdag op de vlucht voor de oproerpolitie. Foto Michele Cattani/AFP

Een van de belangrijkste bondgenoten van Europa in West-Afrika, de Malinese president Ibrahim Boubacar Keïta, vecht voor zijn politieke bestaan nu een brede maatschappelijke beweging met geweld zijn aftreden eist wegens wanbeleid en gesjoemel met verkiezingsuitslagen. Afgelopen vrijdag bezetten demonstranten het parlement, het gebouw van de staatsomroep en de drie belangrijkste bruggen rond de hoofdstad Bamako.

In een wanhoopspoging de onrust te stoppen ontbond Keïta zaterdagavond het Constitutionele Hof, dat medeverantwoordelijk wordt gehouden voor de huidige onvrede. Er bestaat angst voor een herhaling van de staatsgreep in 2012, die grote gevolgen had voor de stabiliteit in de regio.

De protesten escaleerden de afgelopen dagen, met zeker vier doden en arrestaties van tenminste zes oppositieleiders. Maar het is al maanden onrustig in Mali, sinds de omstreden uitslagen van de parlementsverkiezingen die in maart werden gehouden.

Lees ook een eerdere analyse van de demonstraties tegen Keïta

Het Constitutionele Hof draaide de uitslag voor dertig parlementszetels terug, in het voordeel van de regeringspartij. Die beslissing was de druppel voor tal van organisaties die zijn verenigd in de Mouvement 5 Juin-RFP en worden aangevoerd door een populaire en conservatieve imam, Mahmoud Dicko.

Er is in Mali ook grote ontevredenheid over de onmacht van de regering jihadistische aanslagen te stoppen en de economische situatie die door Covid-19 nog verder is verzwakt.

Erfenis van staatsgreep

De regionale organisatie Ecowas heeft zich opgeworpen als bemiddelaar tussen de president en de oppositie en stelt een regering van nationale eenheid voor. Dat voorstel is onaanvaardbaar voor de oppositie-alliantie, die maar één uitweg zien uit de huidige crisis: president Keïta moet het veld ruimen.

Beide kampen zijn onverzettelijk, volgens Ibrahim Maïga van het Instituut voor Veiligheidsstudies, ISS-Africa in Mali. „Iedereen wil zijn spierballen laten zien. De president riep in zijn toespraak [zaterdagavond] weliswaar op tot kalmte, maar hij was compromisloos ten opzichte van de demonstranten en noemde ze relschoppers.”

Het risico van een staatsgreep is volgens hem aanwezig: „Het wordt door beide partijen gevreesd maar is volgens mij niet het meest aannemelijke scenario. Het leger likt nog steeds zijn wonden [van de coup in 2012] en zal niet nog eens zo’n avontuur willen aangaan. Ze vertrouwen bovendien het andere kamp niet.”

Alliantie met jihadisten

Na de staatsgreep van 2012 zagen Toeareg-separatisten hun kans schoon door een alliantie te smeden met jihadisten verbonden aan Al-Qaida, die in razend tempo steden in Mali veroverden op de Malinese strijdkrachten. Het leger van oud-kolonisator Frankrijk verjoeg een jaar later de jihadisten uit steden als Timboektoe en Gao, maar sindsdien heeft een groot deel van Mali te lijden onder voortdurende aanslagen en ontvoeringen.

De Nederlandse bijdrage aan een VN-missie die het Franse leger bijstond kwam vorig jaar ten einde, ondanks de groeiende onveiligheid in Mali. Om die onveiligheid op te lossen stelde de conservatieve imam Dicko voor om een dialoog te beginnen met de twee belangrijkste jihadistische bewegingen in Mali, JNIM en FLM. De imam is een nationalist maar zegt fel gekant te zijn tegen het jihadisme en steunde zelfs het ingrijpen door de Franse troepen.

Volgens Dicko kan alleen een dialoog met de gewapende jihadistische groepen Mali redden. Toen de door de president benoemde premier Soumeylou Maïga de financiering van die verzoeningscommissie in 2019 afsneed riep imam Dicko op tot landelijke protesten.

Dicko maande zondag zijn aanhang tot kalmte. „Val niemand aan en provoceer niemand”, zei hij in een videoboodschap die via sociale media werd uitgezonden. „Blijf alsjeblieft kalm.”