Opinie

Niet Biden maar China duwt Europa naar VS

Luuk van Middelaar

Op Amerika’s feestdag, de Fourth of July, genoot ambassadeur Pete Hoekstra van de barbecue op de militaire vliegbasis Volkel. Hij nam ook een kijkje in de F-16-cockpit van waaruit een Nederlandse piloot in de Kosovo-oorlog (1999) een Servische MiG-29 uit de lucht schoot. Dat waren nog eens tijden. Het heden stemt de Trump-gezant minder vrolijk. Vanaf Volkel deed Hoekstra tegenover Elsevier zijn beklag over het recente rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) over Europese veiligheid.

„Teleurstellend”, vond hij het, en het getuigde van „een kwaadaardige mentaliteit”. De opstellers, waartoe ik behoor, bevelen de Nederlandse regering aan voor de veiligheid niet alle kaarten op de NAVO te zetten, maar ook Frans-Duitse initiatieven in EU-verband te steunen. Je weet namelijk maar nooit. Vanwege alle geopolitieke onzekerheden kun je beter twee werkende veiligheidsorganisaties hebben dan één. Risicospreiding; heel pragmatisch.

Dat vraagt wel van Den Haag, na jaren ontkenning en afzijdigheid, om iets te doen waarmee men in Parijs nimmer is gestopt en waaraan ook Berlijn sinds enkele jaren werkt: ons voorbereiden op de kwade dag dat in of rond Europa een conflict uitbreekt en in Washington niemand de telefoon opneemt. Want wat doen we dan?

Nadenken mag van Pete Hoekstra niet. Hij ziet in het stuk een belediging van Trump en bewijs van „anti-Amerikanisme in regeringskringen”, te meer daar de AIV wordt voorgezeten door oud-NAVO-baas Jaap de Hoop Scheffer (CDA) en ook oud-minister van Defensie Voorhoeve (ex-VVD) er lid van is. Omineus laat de gezant vallen: „Op een zeker ogenblik vertrekken we naar elders, omdat we hier niet meer welkom zijn.”

Twee weken geleden zei bondskanselier Merkel het tegen enkele Europese kranten net anders: „We zijn opgegroeid met de zekerheid dat de Verenigde Staten de eerste wereldmacht wilden zijn. Als het land deze rol uit eigen beweging zou opgeven, moeten we diep nadenken.”

Of is het alleen Trump en kan het onder Joe Biden beter worden? Die stille hoop groeit, zeker nu de president door zijn rampzalige Covid-gezigzag achterop raakt in de peilingen. Alexander Soros, zoon van de miljardair en filantroop, bezweert Europese beleidsmakers op een opiniesite dat fatalisme over een trans-Atlantische breuk misplaatst is: Biden kent Merkel en andere EU-leiders goed uit zijn tijd als Obama’s vicepresident en zal internationale samenwerking nastreven op gebied van handel, mensenrechten of klimaat. Herstel van de vriendschap.

FT-columnist Janan Ganesh zag beide zijden van de Atlantische Oceaan juist uit elkaar drijven. De gemiddelde Amerikaan, 38 jaar oud, bewaart nauwelijks herinneringen aan de grote twintigste-eeuwse conflicten die de Atlantische democratische wereld tot lotsgemeenschap maakten. Tevens is de kans dat die kiezer uit Azië of Latijns-Amerika komt veel groter dan toen in 1949 een overweldigend uit Europa stammend Washingtons politiek establishment de NAVO oprichtte. Dus waarom zou de VS het verre Europa eindeloos te hulp komen?

Van zulke trage historische en geografische verschuivingen stelt echter één alle andere in de schaduw: de opkomst van China. In Washington zijn Republikeinen en Democraten het eens: genoeg nu, Xi is de nieuwe vijand. Wellicht zou Biden vriendelijker woorden wijden aan de VN en NAVO dan Trump, maar ook de Democratische president en zijn gezanten zouden ons in Europa ten slotte vragen en onder druk zetten: van ‘5G’ tot ‘Hongkong’: doen jullie met ons mee in deze nieuwe Koude Oorlog? Een kwellende vraag voor de zomer, tussen de barbecues door.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof en hoogleraar Europees recht (Leiden).

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.