Analyse

Nederland matigt toon over EU-herstelfonds nog niet, ondanks ‘strooigoed’ Michel

Europees herstelfonds De onderhandelingen over een Europees herstelpakket komen in de eindfase. De felbegeerde ‘korting’ lijkt voor Nederland alvast binnen. Dat blijkt uit een vrijdag door EU-raadsvoorzitter Charles Michel gepresenteerd compromisvoorstel.

EU-raadsvoorzitter Charles Michel, deze vrijdag, tijdens een persconferentie in Brussel over het Europeee herstelfonds en de meerjarenbegroting.
EU-raadsvoorzitter Charles Michel, deze vrijdag, tijdens een persconferentie in Brussel over het Europeee herstelfonds en de meerjarenbegroting. Foto KENZO TRIBOUILLARD/EPA

Alle ogen zijn gericht op Nederland, in aanloop naar de eindonderhandelingen over een Europees herstelpakket in reactie op de coronacrisis. Premier Mark Rutte lijkt dezer dagen Europa’s meest gewilde tafelgenoot, met elke dag nieuwe Europese ontmoetingen en gesprekken. Nederland zet in de onderhandelingen hoog in, met een forse eisenlijst en een felle toon. Een handige onderhandelingstechniek, denken diplomaten in Brussel. Maar tegelijk zal Rutte uiteindelijk ook dingen moeten gaan weggeven.

Europese lidstaten proberen het deze zomer eens te worden over zowel de nieuwe Europese meerjarenbegroting (2021-2027) als een nieuw herstelfonds, speciaal gericht op de schade van de coronacrisis. Het totaal bedrag waarover het gaat is haast astronomisch: circa 1.800 miljard euro. Maar omdat de twee onderhandelingen gelijktijdig gevoerd worden valt er volop uit te ruilen. Volgende week vrijdag komen Europese regeringsleiders naar Brussel voor de eerste fysieke topontmoeting in maanden.

Behoud van de korting

Eén belangrijke Nederlandse eis lijkt inmiddels binnen: het behoud van de zogeheten ‘korting’ op de jaarlijkse bijdrage aan de EU-begroting. In het compromisvoorstel dat voorzitter van de Europese Raad Charles Michel deze vrijdag presenteerde, behoudt een groep rijke landen hun aftrek de komende zeven jaar. Rutte noemde de korting onlangs nog „een entreeticket” om aan de onderhandelingen te beginnen. Maar ook Duitsland, dat weliswaar inzet op een ambitieus herstelpakket, hangt zeer aan het behoud van zijn korting.

Lees ook: deze achtergrond over de belangrijkste twistpunten in het Europees herstelfonds

In Michels voorstel zit meer waar Nederland achter kan staan: de raadsvoorzitter wil de totale omvang van de EU-begroting laten slinken tot 1.074 miljard euro, terwijl de Europese Commissie eerder inzette op 1.100 miljard. Tegelijk sluit Michel zich wel aan bij het Commissievoorstel wat betreft het Europese herstelfonds: 750 miljard aan gezamenlijk geleend geld, waarvan 500 miljard als subsidies worden uitgegeven. Dat stuit nog altijd op fel verzet van Nederland, dat wil dat landen uit die pot met geld alleen kunnen lenen.

Meer zeggenschap lidstaten

Een andere cruciale Nederlandse eis vormen de voorwaarden die gelden voor het ontvangen van het geld en de precieze controle daarop. In zijn voorstel schroeft Michel het toezicht wat op: lidstaten krijgen meer zeggenschap over de toekenning van de fondsen, in plaats van alleen de Commissie. Het belooft een fel discussiepunt te worden: alles wat neigt naar streng Europees begrotingstoezicht stuit in Zuid-Europa op fel verzet. Maar Michels voorstel is ook voor Nederland nog onvoldoende: dat eist dat elke lidstaat iedere uitbetaling moet kunnen vetoën. Ook het feit dat Michel het lastiger wil maken fondsen stop te zetten bij schendingen van de rechtsstaat, is tegen de wil van Nederland.

Op de breedgedragen kritiek dat de fondsen niet via de juiste criteria verdeeld worden, reageert Michel door een deel van het geld nog even achter te houden. Voor de laatste 30 procent wordt in 2022 de balans opgemaakt en gekeken naar de werkelijke economische teruggang.

Michel deelt strooigoed uit

Om zijn voorstel aantrekkelijker te maken deelt Michel flink wat strooigoed uit. Bijvoorbeeld een speciaal fonds van 5 miljard om landen te helpen de klap van Brexit beter op te vangen: iets waarmee vooral Ierland, België én Nederland gepaaid worden. Zuid-Europese landen kunnen tevreden zijn dat ze het geld uit het herstelfonds sneller moeten kunnen gaan ontvangen. Daarnaast wordt er opnieuw gewerkt aan nieuwe milieubelastingen en moet een groter percentage van het geld naar klimaatbeleid gaan.

Maar bij al die schepjes suiker is het voorstel nog voor niemand te slikken – daarvoor is het nog te vroeg. Wel wordt steeds duidelijker wat de belangrijkste onderhandelingspunten worden. En: dat Nederland vooralsnog helemaal niet slecht bedeeld lijkt te worden. „Het ziet er nu veel beter uit dan in februari”, zei Rutte vrijdag, in verwijzing naar de eerdere, mislukte EU-top over de begroting. Een gedetailleerde reactie op de nieuwe voorstellen volgt begin volgende week.

Reden om de toon te matigen is er vooralsnog in elk geval niet – de rol van ‘allerzuinigste’ lijkt juist prima te bevallen. Deze vrijdag bezoekt de Italiaanse premier Guiseppe Conte Den Haag, en maandag volgen nog zowel Pedro Sánchez (Spanje) als Antonio Costa (Portugal).

Lees: Brussel ziet ‘ontluikende consensus’ over herstelfonds

Maar naarmate de eindonderhandelingen naderen, zal de eisenlijst toch moeten worden beperkt. Ook omdat de druk op een akkoord vóór augustus steeds meer toeneemt. De Duitse bondskanselier Angela Merkel dringt haast dagelijks aan op een snel akkoord. „De diepte van de economische schok dwingt ons haast te maken”, zei ze woensdag in het Europees Parlement. Ook Michel benadrukte vrijdag: „Het is tijd om te handelen en tijd om te beslissen.”

Of het volgende week lukt een akkoord te bereiken is nog allerminst zeker. Maar terwijl Europa dezer dagen vooral naar Den Haag toekomt, zal ook Nederland in de eindfase moeten gaan bewegen.