Opinie

Merkel begint Michels werk te doen

In Europa

Veel Europese media brengen dezer dagen dubbelportretten van ‘de twee EU-presidenten’: Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen en bondskanselier Angela Merkel.

Dit is ongekend. Zeker, Duitsland is dit halfjaar EU-voorzitter. Maar aan Kroatië, in januari, besteedde niemand een regel.

Natuurlijk, Duitsland is de motor van Europa en Kroatië is een arm, perifeer landje. En Von der Leyen en Merkel kennen elkaar van haver tot gort. Volgens Die Zeit (‘Europa ist zwei Frauen’), hebben ze dagelijks contact.

Het interessante is niet alleen wat die dubbelportretten vertellen (twee machtige Duitse vrouwen in Europa), maar ook wat ze niet vertellen. Want er ontbreekt iemand in dit portret: Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders. Officieel is híj die ‘andere EU-voorzitter’. Maar Merkel is op zijn stoel gaan zitten. En Michel kan weinig anders dat dit accepteren.

Dit toont hoezeer de machtsbalans in Brussel ineens verschoven is. Afgelopen tien jaar werkte het als volgt: de Europese Commissie kwam met een voorstel. Lidstaten mopperden erover. De een wilde dit, de ander dat. Dan ging de Europese Raad aan de slag, met een permanente voorzitter: Herman Van Rompuy, en later Donald Tusk. Die dreef behoedzaam alle schapen weer in de kooi en smeedde een compromis.

De Commissie was in die periode een veredeld ‘secretariaat’ van de Raad. Europese zaken zijn vaak politiek gevoelige zaken, zoals de euro of migratie. Regeringsleiders willen die zelf afhandelen. Daarom nam de Raad de leiding en speelde de Commissie tweede viool – zij leverde tijdens een top experts, maar bleef politiek op de achtergrond.

Maar de Europese Raad verzwakt: Charles Michel heeft moeite om iedereen de kooi in te krijgen. Als de Raad niet goed functioneert, loopt Europa vast. Nu er grote knopen moeten worden doorgehakt, zoals over het coronaherstelfonds, is dat funest.

Deze machtsverschuiving heeft deels met persoonlijkheden te maken. Van Rompuy kon overweg met Merkel en Sarkozy. Ze vroegen hém, en niet Commissievoorzitter Barroso, om de taskforce over economic governance en het ‘vier presidenten’-euro-overleg te leiden. Barroso voelde zich gepasseerd, maar schikte zich. Onder Donald Tusk, die geen Frans sprak, was Parijs close met de Commissie. Berlijn niet. Tijdens de migratiecrisis botste Merkel hevig met Tusk, maar verder steunde ze hem. Dit hielp de Pool om zijn schapen bijeen te houden.

Nu leunt Berlijn ineens op de Commissie en ziet Charles Michel als een zwakkeling, niet opgewassen tegen zijn taak. Hij neemt soms een spurt om net vóór Von der Leyen een krans te leggen, zodat hij alle aandacht krijgt. Zijn eerste top, over de Europese meerjarenbegroting in februari, was een fiasco. Velen zeggen dat Michels voorbereiding onvoldoende was. De hele nacht ontving hij regeringsleiders, één-op-één. Dat wekte irritatie. Hij spuwde continu gal over de frugals. Niet handig, als je compromissen wilt.

Vandaar dat Merkel en Macron Von der Leyen vroegen om hun corona-herstelplan uit te werken, en niet Michel. Ter verdediging van de Raadsvoorzitter: dat lidstaten tegenwoordig blokkerende clubjes vormen, is zijn fout niet. Ook Tusk had er last van: Visegradlanden maakten een migratieakkoord onmogelijk.

Merkel wil in juli een deal over het herstelfonds en de begroting. Anders kan de eurocrisis oplaaien en zit de EU zonder budget. Zo begint zij, gehuld in de mantel van het Duitse EU-voorzitterschap, met Macron, Michels werk te doen. Rondbellen, bezoek ontvangen, Rutte en Conte masseren. De wandelgangen van de eerste post-coronatop, komende week, moeten de rest doen.

Zo functioneert Europa nu. Het resultaat moet tellen, zeggen insiders – niet wie daar de vader of moeder van is. Of moeders.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.