Recensie

Recensie Boeken

Een griezelig voorspellende roman over een pandemie

Lawrence Wright Waarschuwing: lees dit boek niet als u zich bovenmatige zorgen maakt over de toekomstige verspreiding van corona.

Het tot een corona-noodziekenhuis verbouwde sportcomplex van de Commonwealth Games in New Delhi.
Het tot een corona-noodziekenhuis verbouwde sportcomplex van de Commonwealth Games in New Delhi. Foto Sajjad HUSSAIN / AFP

Een boekrecensie wordt geacht een oordeel in positieve of negatieve zin te geven met als criterium de literaire of maatschappelijke waarde van het boek. In het geval van de onderhavige roman moet ik daar een extra clausule aan toevoegen: lees dit boek niet als u zich bovenmatig zorgen maakt over de toekomstige verspreiding van corona of andere virussen.

De eerste helft van het boek – vorig jaar geschreven en enkele weken geleden verschenen – heeft een bijna griezelig voorspellende waarde. Hoofdpersoon is Henry Parsons, die door de WHO naar een interneringskamp voor HIV-patiënten in Indonesië wordt uitgezonden. Naar de oorzaak van de daar heersende dodelijke koorts is het gissen. Maar als zijn chauffeur vervolgens op bedevaartstocht naar Mekka gaat, is de uitbraak niet meer te stuiten. Het virus verspreidt zich wereldwijd, ook naar Amerika, waar de president zich aanvankelijk onwetend toont, leugens verspreidt in de hoop het volk gerust te stellen en de schuld op de vorige regering en de gezondheidszorg afschuift. Ook belast hij zijn nog incompetentere vice-president met de bestrijding. Komt het bekend voor? Hou je maar vast, er volgt nog veel meer.

Trumps Dr. Fauci heet in dit boek Jane Bartlett, die, terwijl miljoenen mensen sterven, de vice-president van repliek dient: ‘Als jullie je werk zouden hebben gedaan (…) zouden nu niet mensen lijden, zou de economie niet in elkaar gestort zijn en zouden de begraafplaatsen niet overvol raken.’ En een andere wetenschapper doet de volgende voorspelling: ‘Er zal een run op winkels komen. Geneesmiddelen, levensmiddelen, batterijen, geweren, noem maar op. Ziekenhuizen zullen overspoeld raken (…) we moeten mensen op het hart drukken thuis te blijven.’

Twin Towers

Uiteindelijk leidt de pandemie tot de ineenstorting van economische, sociale en religieuze structuren, tot oorlog in het Midden-Oosten en ook tot een wereldwijde oorlogsdreiging, als Amerika en Rusland elkaar beschuldigen van bio-oorlogsvoering. Het lijkt griezelig op wat er nu gebeurt. En wanneer je het boek dichtslaat kun je je gelukkig prijzen dat het er vooralsnog niet zo rampzalig uitziet als hier wordt geprofeteerd.

Uiteindelijk resteren twee vragen. Zou dit boek ook zoveel aandacht hebben gekregen zonder de ‘voorspellende’ waarde ervan? En: is het een goede roman? Wat het eerste betreft lijkt me een duidelijk ‘nee’ op zijn plaats. Het boek ontleent zijn grootste kracht juist aan die voorspellende waarde. Het antwoord op de tweede vraag is nogal gemengd.

Wright heeft zich, als bekroond journalist (hij kreeg een Pulitzer-prijs voor zijn boek The Looming Tower, over de aanslagen op de Twin Towers) uitputtend gedocumenteerd en doet daarvan al even uitputtend verslag. Maar die opsomming van feiten over deze fictieve pandemie (maar ook over historische uitbraken als de Spaanse griep van 1918) vormt een dood gewicht op de toch al hier en daar uit het lood liggende vertelling.

Sterke maag

Wright schrijft in filmische scènes, die het verhaal vakkundig zowel geo-politiek als persoonlijk voortstuwen. Er zijn wat onwaarschijnlijke en overbodige zijpaden (en een enkele inconsequentie die ik niet kan benoemen zonder de afloop te verraden). Voor sommige scènes (waar een meisje eigenhandig haar moeder moet begraven bijvoorbeeld; maar ook waar de huisdieren zich aan hun overleden bazin tegoed doen) is bovendien een sterke maag vereist. Maar Wright zet ook behendig literaire trucs in, zoals het uitstellen van informatie, met name betreffende de hoofdpersoon en zijn gezin.

Het boek is wel weggezet als ‘lange-vliegreis-pulp’ van het genre Tom Clancy/Dean Koontz (die decennia geleden met De ogen van de duisternis ook al eens een ‘Wuhan-virus’ op de wereld losliet). Maar daarmee wordt het boek tekort gedaan. Wright heeft, zoals hij in een voorwoord schrijft, ‘bestaande tendensen geëxtrapoleerd tot bepaalde logische conclusies.’ Zijn conclusie was: ‘Something like this could happen.’ Welnu, het is in iets mildere mate ook gebeurd. Hij heeft zijn onmiskenbare journalistieke speurderstalent in dienst gesteld van een roman die als roman misschien niet zo geslaagd is, maar om andere redenen zeker lof verdient.