Reportage

Via de drive-in je diploma ophalen

Diploma-uitreiking De omschakeling naar online onderwijs was groot in het mbo. Hoe leid je bakkers, automonteurs en verzorgenden op afstand op?

Geslaagden van ROC Nijmegen halen dezer dagen met de auto hun diploma op het parkeerterrein op.
Geslaagden van ROC Nijmegen halen dezer dagen met de auto hun diploma op het parkeerterrein op. Foto’s Merlin Daleman

Pleun Noijen (19) zit in een lichtblauwe cocktailjurk naast haar moeder voorin de auto. Haar vader, broertje en vriend zitten achterin. Ze krijgen een petitfourtje en een glas alcoholvrije champagne door de open ramen aangereikt, en dan stapt Pleun uit de auto om een handtekening onder haar diploma te zetten.

Dit jaar geen bomvolle zalen voor de diploma-uitreiking, maar een coronaproof drive-in op het parkeerterrein van het ROC Nijmegen. Twee weken lang trekken hier dagelijks rijen versierde auto’s met geslaagden en hun familie langs opgetogen docenten, die met schalen taart, bubbels en felicitatiekaarten onder het afdak van de lege fietsenstalling staan.

Voor Pleun is het dubbel feest. Haar stage stopte na vijf weken vanwege corona, maar dankzij vervangende opdrachten heeft ze nu haar diploma én een baan: hier staat een trotse tandartsassistent.

Het geldt voor veel mbo-studenten die deze middag hun diploma krijgen: tandartsassistenten, doktersassistenten en apothekersassistenten blijven gewild, recessie of niet. Ook de automonteurs en loodgieters die hier worden opgeleid, hoeven zich geen zorgen te maken over werk. Dit is, zegt Peter van Mulkom, voorzitter van het college van bestuur van het ROC Nijmegen, de motor van de economie. „Onze studenten doen ertoe, de maatschappij komt hier samen.”

Lees ook Meer versoepelingen: studenten na de zomer weer welkom op de campus

Restaurant, kapper, schoonheidssalon

Op het Nijmeegse ROC – goed voor elfduizend van de vijfhonderdduizend mbo-studenten in Nederland – worden bakkers, koks, ict’ers en verzorgenden opgeleid in een zogeheten leer-werk-omgeving. Op de begane grond ziet dat er zo uit: er is een restaurant, een kapper, een schoonheidssalon, een bakkerij en een sportschool. Hier leren studenten hun vak ‘in het echt’.

„Normaal gesproken is het hier een mierenhoop van studenten en docenten”, zegt Van Mulkom met een blik op de vrijwel lege gangen waar rood-witte afzetlinten de looprichting bepalen. Sinds half maart zitten de studenten en docenten grotendeels thuis. Er stond nét een open dag gepland, de eerste bezoekers liepen al rond, toen het bericht vanuit Den Haag kwam: grote evenementen werden per direct verboden. Hoe geef je op afstand praktijkles aan bakkers, automonteurs, loodgieters, verzorgenden en schoonheidsspecialisten in spe?

„We hadden in februari al een sluitingsplan gemaakt”, zegt Van Mulkom. „Ik zag de beelden uit China en dacht: laten we kijken hoe we ons onderwijs inrichten als corona hier de boel plat gaat leggen. Dat het écht zover zou komen, had niemand van ons gedacht.”

Praktijkonderwijs vertalen naar onderwijs op afstand is meer dan „een lesrooster vertalen naar online”, weet Van Mulkom nu. „Je moet out of the box denken. Dat vergt veel van je creativiteit en energie.”

Neem Jelle Zeller, docent horeca. Het restaurant is zijn werkplek: voor corona zat hij hier elke dag tussen zijn studenten. Hij leerde ze koffie maken, broodjes smeren, uitserveren. Prachtig werk, vindt Zeller. Lekker met je poten in de klei – „ik ga slecht op beeldschermen”.

Toen het restaurant sloot, bedacht Zeller challenges om zijn studenten thuis „aan de gang te houden”. De ‘brouw-je-eigen-bier-challenge’ was zo’n succes dat hij ‘nee’ moest verkopen: „Alle brouwers uit de omgeving wilden meedoen als sponsor.” Voor de ‘cocktail-challenge’, kregen de studenten een doos thuis met daarin een cocktailshaker, drankjes en de opdracht om een eigen cocktail te verzinnen met een proeverij („op afstand”).

Dezelfde omschakeling vond plaats bij andere opleidingen: leerling-koks kregen „HelloFresh-achtige” maaltijdpakketten om thuis te oefenen, oefeningen voor sportinstructeurs in opleiding gingen door via YouTube. Het theorieonderwijs werd, net als op hogescholen en universiteiten, grotendeels via Microsoft Teams gegeven.

Lees ook: ‘Eindexamen moet anders door virus’

„Best pittig”, zeggen docenten Marielle Boer (economie) en Merline Louwers (Nederlands) bij de lunch in Zellers restaurant. Louwers: „We geven les bij creatieve technologie. Die jongens en meiden hebben écht contactonderwijs nodig.”

Boer: „Lessen volgen via Teams ging niet vanzelf. We moesten eerst uitleggen hoe het werkt.” Louwers: „Het vraagt veel discipline van ze: opstaan, achter je computer gaan zitten. Normaal motiveren we ze in de klas, dat moest nu op afstand.”

Boer: „Ze hebben me verbaasd. Ik dacht van tevoren: hoeveel jongens ga ik straks op m’n scherm zien, maar dan popten toch ál die schermpjes op.” Louwers: „Er is heel hard gewerkt. Ze hebben alle vervangende opdrachten gemaakt en ingestuurd. Ze zijn bijna allemaal over.”

Het geldt voor de hele opleiding: er gaan dit jaar evenveel studenten door naar een volgend studiejaar en er zijn evenveel geslaagden als vorig jaar. En dat is níet omdat de normen zijn versoepeld door corona, zegt Lionne van der Zande, manager Team Onderwijs. „Iedereen moest aan dezelfde voorwaarden voldoen; een automonteur moet wel gewoon álles kunnen.”

Nederland, Nijmegen, 02-06-20 Drive-tru diploma uitreiking bij het ROC van Nijmegen. © Photo Merlin Daleman
Merlin Daleman
Foto’s Merlin Daleman

Wat er wel gebeurde: docenten gingen veel meer uit van het individu. Van Mulkom: „We zeiden: kijk naar wat je student al kan en verzin individuele opdrachten om eventuele gaten in het portfolio te dichten. Dat vraagt veel van docenten. Ik ben heel trots dat het is gelukt.”

Ook voor zijn studenten waren het zware maanden, zegt Van Mulkom. De tandartsassistenten en verzorgenden zagen hun stages in het water vallen, monteurs in opleiding moesten het doen met vervangende theoretische opdrachten. Eerstejaars installatietechniek Mohammed Moustafa (20) en Majd Mukhallalati (23) vonden het maar „saai” thuis. „Ik hoop dat we na de zomer weer écht naar school mogen”, zegt Majd.

Of dat lukt, is de vraag. Hoewel jongeren onder de 18 jaar zich niet aan de anderhalve meter afstand hoeven te houden en een op de drie mbo-studenten onder de 18 is, moeten ook mbo-opleidingen afstand bewaren. Niet heel eerlijk, vindt bestuursvoorzitter Van Mulkom, maar er zit weinig anders op. Een groot deel van het onderwijs blijft op afstand plaatsvinden na de zomervakantie. Van Mulkom: „We willen de eerstejaars en de kwetsbare jongens en meiden zoveel mogelijk fysiek naar school halen. Voor de rest is het nog even slim combineren van online en fysiek onderwijs.”

Dat is, wat hem betreft, niet alléén maar vervelend. „Ik zie ook winst. Je gaat terug naar de kern: wat is écht nodig om iemand goed af te leveren in de maatschappij? Er kan opeens veel meer, we zijn nog nooit zo flexibel geweest.”