Opinie

Nu het volk hem steunt, valt Poetin ongehoorzamen aan

Landverraad is een rekbaar begrip, ook in Rusland, en een ideaal instrument onwelgevallige journalisten weg te werken, vermoedt Hubert Smeets.

Hubert Smeets

Tegen ‘landverraad’ kan een Russische burger zich niet verdedigen. Zo was het in de Sovjet-Unie. Zo is het nu weer in Rusland. Afgelopen dinsdag is in Moskou de 30-jarige voormalig journalist Ivan Safronov op verdenking van landverraad gearresteerd. Volgens de staatsveiligheidsdienst FSB zou hij al in 2012 zijn gerekruteerd door de geheime dienst in NAVO-lidstaat Tsjechië, maar zou hij pas in 2019 de levering van Russische wapens aan Egypte hebben doorgespeeld. Hij kan twintig jaar strafkamp krijgen.

Net als zijn vader – een ex-militair in de journalistiek die in 2007, vlak voor een artikel over wapendeals met Syrië en Iran, van zijn balkon doodviel – was Safronov jr. gespecialiseerd in militaria.

Omdat hij deel uitmaakte van de Kremlinpool die Poetin mag volgen, was hij uit en te na doorgelicht. Curieus, als de FSB wist dat hij sinds 2012 contact had met de NAVO.

Sinds Poetin in 2012 voor de derde keer president werd, kunnen journalisten voor ‘landverraad’ worden aangepakt. De FSB hoeft geen ingewikkelde tussenschakels meer bloot te leggen, maar kan simpelweg vaststellen dat een reporter contact heeft gehad met een ‘internationale of buitenlandse organisatie’. Als het uitkomt, hoort zelfs NRC tot die categorie. De FSB heeft sowieso weinig te duchten. Strafzaken waarbij de staatsveiligheid in het geding is, spelen zich achter gesloten deuren af. Verdachten krijgen geen inzage in het dossier. Van de rechter hoeft Safronov ook niets te verwachten. Met zijn nieuwe grondwet heeft de president meer zeggenschap over de rechterlijke macht dan ooit.

Maar toch. Waarom is Safronov juist nu op zo’n kardinale beschuldiging gearresteerd?

Is er een strijd in Rusland gaande? Sinds mei werkte Safronov, na een conflict bij zijn laatste krant, als persvoorlichter bij het ruimtevaartagentschap Roskosmos. De baas daar is oud-vicepremier Dmitri Rogozin, een van de goede bronnen van de journalist. Wellicht is de arrestatie bedoeld als waarschuwing voor Rogozin, zoals sommige kranten speculeren.

Heeft het Kremlin, machtsdronken omdat het volk zich weer achter de president heeft geschaard, de diensten eropuit gestuurd om de laatste vrije geluiden stevig te intimideren? Moet de FSB zich nu storten op het ‘journalistenvraagstuk’, zoals expert Andrej Soldatov denkt? Zou kunnen. Twee dagen na de arrestatie van Safronov vielen rechercheurs binnen bij Open Rusland, een (media)organisatie die wordt gesteund door de in ongenade gevallen olietycoon Michaïl Chodorkovski, en arresteerden daar de directeur.

Of wordt de FSB bevolkt door slampampers die hun dossiers niet op orde hebben? Zie de screening van Safronov. Mogelijk. „De FSB is een kraaiennest, waar de afdelingen elkaar bestrijden”, weet de ervaren defensiejournalist Aleksandr Golts.

Juist omdat de zaak-Safronov zo duister en ongerijmd is – en de geheime diensten kwistig strooien met onverifieerbare feiten – is elk scenario denkbaar.

Omineus is het intussen wel, aldus een breed front van Russische journalisten, zowel kritische als staatsroepers. Zoals Jevgenia Albats, een reporter uit de eerste categorie, het formuleert: „De vegetarische tijden zijn voorbij. Kannibalisme zal zich steeds vaker manifesteren. We leven in een land waar de KGB de macht heeft.”

De reden waarom ook Kremlin- loyale journalisten zich zorgen maken, is verwoord door de advocaat van Safronov: „niet alleen het lot van een collega” staat volgens hem in deze zaak op het spel, „maar het lot van de hele journalistiek in Rusland”.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.