Ambtenaar van blaam gezuiverd

Gemeente Amsterdam Saadia Ait-Taleb werd ontslagen als programmamanager antiradicalisering in Amsterdam. Maar van fraude blijkt geen sprake.

De strafrechters spraken Saadia Ait-Taleb vrij van eerdere beschuldigingen over het goedkeuren van vervalste facturen.
De strafrechters spraken Saadia Ait-Taleb vrij van eerdere beschuldigingen over het goedkeuren van vervalste facturen. Foto Frank van den Bergh

„Van alle blaam gezuiverd”. Dat was, kortweg, het oordeel van de rechtbank, donderdagmiddag in de strafzaak tegen de inmiddels ex-ambtenaar uit Amsterdam, Saadia Ait-Taleb (37). De strafrechters spraken haar vrij van eerdere beschuldigingen over het goedkeuren van vervalste facturen. Het OM had al vrijspraak geëist.

Drie jaar geleden zag het daar niet naar uit. De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan voer uit naar de toenmalige ambtenaar van de afdeling Radicalisering en Polarisatie. In zijn laatste publieke optreden voor zijn terugtreden als gevolg van zijn ziekte, verdedigde hij haar ontslag. „Als ik iemand voor strafontslag voor ga dragen, heb ik daar een reden voor”, zei Van der Laan tegen de raadscommissie. Drie weken later stierf hij.

Hoe kon de Amsterdamse ambtenaar het middelpunt worden van een langslepende zaak over fraude met publieke middelen? En wat betekent de vrijspraak nu?

Lees hier de reconstructie die NRC eerder schreef: Hoe de gemeente Amsterdam haar ogen en oren in de stad verloor

In 2016 kregen Amsterdamse ambtenaren van de Ierse antiradicaliseringsadviseur David Kenning een goed idee, dachten ze. Het was de tijd van bloedige aanslagen van terreurorganisatie IS. Om radicaliserende jongeren op het rechte pad te houden waren boodschappen nodig die indruk zouden maken. Geen boodschappen van een imam, niet van een gemeentelijk buurtwerker. Maar vlotte vlogs op YouTube van een even vlotte leeftijdgenoot. Om effectiviteit te garanderen, moest vooral niemand weten dat de gemeente erachter zat.

Van der Laan was enthousiast, en ging akkoord met het geheime karakter van wat de grijze campagne heette. Degenen die het plan uitvoerden, moesten te vertrouwen zijn. De opdrachten die ze kregen dienden geheim te blijven, net als de afrekeningen ervan. De leiding kwam in handen van onder anderen programmamanager Saadia Ait-Taleb, die een goede bekende van haar inschakelde om de filmpjes te maken.

Afgeblazen, nog voor de lancering

Op de Stopera werd het geheime project nog voor de lancering, eind 2016, afgeblazen. Door Van der Laan zelf. Uit wantrouwen tegen de betrokken ambtenaren. Ook had hij inhoudelijke twijfels. Van der Laan vond bij nader inzien dat ten onrechte de rol van religie in de vlogs was weggepoetst.

Begin 2017 ging het mis. De Amsterdamse politie en het Openbaar Ministerie begonnen een onderzoek naar aanleiding van anonieme tips. Die waren binnengekomen bij het gemeentelijke Bureau Integriteit en bij de burgemeester zelf. Saadia Ait-Taleb zou ‘vriendjes’ in het geheim opdrachten toespelen en aan zelfverrijking doen. Met degene die ze de opdracht gaf, zou ze een relatie opbouwen. Een tipgever zei: „Hij is de laatste maanden bijna dag en nacht op het stadhuis met haar. Iedereen praat erover. Ook zeggen mensen dat ze hier zelfs geld voor ontvangt. Maar of ze nou geld krijgt of niet: ze is sowieso verkeerd bezig omdat ze aan vriendjespolitiek doet.”

Er volgde aangifte tegen en onderzoek naar Ait-Taleb en haar metgezel. En daarna een proces tegen allebei, onder meer vanwege valsheid in geschrifte bij de indiening van facturen. Ait-Taleb werd juli 2017 ontslagen.

Haar lot leek bezegeld toen de bestuursrechter in 2019 oordeelde dat haar strafontslag rechtmatig was. Ze had naar zijn oordeel de schijn van belangenverstrengeling gewekt en daarmee was plichtverzuim aangetoond. Maar donderdag oordeelde de strafrechter dat met de veronderstelde sjoemelfacturen niets mis was, waarmee daadwerkelijke belangenverstrengeling niet is aangetoond. Dat heeft mogelijk ook consequenties voor haar strafontslag. Ait-Taleb wil eerherstel en procedeert door.

‘Koningin Saadia’

Intussen werd in de loop van 2018 duidelijk dat er meer mis was met de afdeling waar Ait-Taleb werkte. Uit twee externe onderzoeken bleek dat eigengereide ambtenaren te veel ruimte kregen. De onderzoekers spraken over „institutionele eenzaamheid” met „te veel ruimte voor solo’s”. Facturen werden betaald zonder controle door een tweede paar ogen.

Ait-Talebs verdediging bracht twee weken geleden ter zitting in dat de algemene teneur van de berichtgeving in de eerste weken na haar ontslag gevoed werd vanuit het stadhuis. Journalist Nikki Sterkenburg, destijds werkzaam voor Elsevier, bevestigde dat. Ze schreef deze week in Vrij Nederland meermaals te zijn gebeld door ambtenaren die lekten over de kwestie. De Telegraaf schreef destijds op basis van tien bronnen over ‘de kliek van koningin Saadia’.

De verdenking van belangenverstrengeling kwam in een andere context te staan toen de grijze campagne eind oktober 2017 aan het licht kwam. Het onderzoek van het OM naar Ait-Taleb met de inzet van bijzondere middelen (aftappen van gesprekken) smolt weg toen getuigen bevestigden dat de grijze campagne bestond en dat vaagheid in de administratieve afhandeling vereist was. Toch zette justitie de zaak door. De verdediging eiste dat het OM niet-ontvankelijk verklaard werd, „omdat dit nooit een strafzaak had mogen worden”, aldus advocaat Richard Korver. Daarin volgde de rechtbank hem niet. Ze achtte de opsporingsinzet „ook achteraf gezien, niet onrechtmatig of disproportioneel”. gezien de aanvankelijke verdenking.

De aanklager verweet Saadia Ait-Taleb alleen nog een onprofessionele houding in haar omgang met de vlogger, maar eiste vrijspraak. Die kreeg de ontslagen ambtenaar deze donderdag. Het OM wilde haar metgezel nog wel voor twee valse facturen veroordelen, maar die beschuldiging hield ook geen stand. De gemeente reageerde niet inhoudelijk op de uitspraak. „De burgemeester zal de gemeenteraad binnenkort uitgebreid informeren over de eventuele gevolgen van de uitspraak en de verdere afhandeling van de zaak Ait Taleb.”