Zomervakantie tijdens een pandemie: waar heb je recht op als er iets misgaat?

Op reis Nu de coronapandemie luwt, nemen de reismogelijkheden binnen Europa toe. Een nieuwe virusuitbraak blijft een risico. Welke rechten heeft de reiziger?

Het strand bij Barcelona, in juni. Bijna tweederde van de Nederlanders heeft deze zomer vakantieplannen, waarvan drie op de vijf in het buitenland.
Het strand bij Barcelona, in juni. Bijna tweederde van de Nederlanders heeft deze zomer vakantieplannen, waarvan drie op de vijf in het buitenland. Foto Emilio Morenatti/AP

Veel reisadviezen zijn versoepeld, de grenzen zijn weer open en ook een auto vol vrienden is sinds 1 juli weer toegestaan. Een verlichting voor velen: zo komt ontspanning aan de Spaanse Costa Brava, in de Portugese Algarve of de Oostenrijkse bergen na maanden thuiswerken toch in zicht.

Nederlanders máken ook gebruik van de hernieuwde vrijheden, blijkt uit een steekproef van toerismebureau NBTC Holland Marketing en de luchthaven Schiphol. Uit een enquête onder duizend deelnemers blijkt dat ruim 60 procent van de Nederlanders vakantieplannen heeft deze zomer, waarvan twee op de vijf in eigen land. Een kwart van de Nederlanders heeft de vakantie zelfs al geboekt.

En toch blijft het riskant, op vakantie gaan tijdens een wereldwijde pandemie. Sommigen vrezen voor de ziekte zelf, anderen voor lockdowns en gesloten grenzen nu versoepelde maatregelen zou kunnen leiden tot een snellere verspreiding van het virus. Waar heb je als consument recht op als er iets misgaat tijdens de reis, of als deze niet door kan gaan?

Verzekerd op reis

Een ding is zeker: met alle onzekerheden die het virus met zich meebrengt, wordt de reis- en annuleringsverzekering belangrijker dan ooit. Deze verzekering dekt onder meer kosten voor noodsituaties in het buitenland. Of ze vergoedt een al betaalde vakantie die door een onvoorziene situatie niet kan doorgaan. Door ziekte bijvoorbeeld.

Zorgverzekeringen vergoeden noodzakelijke en spoedeisende behandelingen tot het tarief dat Nederlandse zorgverleners en ziekenhuizen rekenen, ook als zo’n behandeling in het buitenland is. Brengt een buitenlandse zorginstelling hogere kosten in rekening? Dan dekt de reisverzekering die extra kosten in de meeste gevallen, zegt reisjurist Frans de Bray van ReisRecht, dat consumenten en bedrijven uit de toerismesector bijstaat. „Maar pas wel op dat je niet in een dure privékliniek komt te liggen. Aan reisverzekeringen zitten ook restricties.” Ziekenhuisopname vanwege Covid-19 is eveneens gedekt, tenzij anders gespecificeerd in de polis, zegt De Bray.

Lees ook deze aflevering van de rubriek Consument & corona: Nú een vakantie boeken – hoe verstandig is dat?

Reisverzekeringen dekken vaak ook andere onvoorziene kosten, zoals het vroegtijdig moeten afbreken van een vakantie door persoonlijke omstandigheden. Denk bijvoorbeeld aan het overlijden van een familielid thuis. Maar of de schade verzekerd is als een nieuwe coronagolf dwingt tot afbreken van een vakantie, of juist tot extra quarantaine-overnachtingen, is niet zomaar te zeggen, aldus De Bray.

Schade die ontstaat in een land waarvoor de overheid een oranje (‘ontwricht’) of rood (‘afgesloten’) reisadvies heeft gegeven, wordt doorgaans niet vergoed.

Reis je nu naar een wegens de pandemie oranje verklaard gebied, dan is de kans klein dat schade door corona gedekt is. Reisschade die normaal gesproken ook voor kan komen, zoals verloren bagage, is vaak wél gedekt. Wil je zeker weten hoe het zit? De Bray: „Neem altijd contact op met je verzekeraar om te controleren wat precies is gedekt bij code rood of oranje.”

Volgens De Bray heeft een aantal verzekeraars de polis aangepast en bieden zij ook in gele gebieden geen dekking meer voor coronagerelateerde problemen. „Deze verzekeringen beschouwen corona als een eigen risico: we weten immers al een tijd dat het rondwaart.” Door zulke clausules bestaan grote verschillen tussen polissen.

Zo’n „coronaclausule” mag overigens niet zonder aankondiging worden doorgevoerd, zegt Frederique Mackay-Beins, reisrechtadvocaat bij De Vos & Partners Advocaten in Amsterdam. „De verzekeraar moet dit op tijd doorgeven aan de klant. Dan heeft de consument ook het recht om de doorlopende reisverzekering op te zeggen.” Zo’n clausule geldt niet voor vakanties die vóór het veranderen van de polis zijn geboekt, aldus Mackay-Beins.

Lees ook: Zal dit virus de vakantie voorgoed veranderen?

Pakketreis: je krijgt hulp

Los van reis- en annuleringsverzekeringen hebben consumenten bepaalde rechten bij verschillende manieren van reizen.

De rechten van consumenten met een pakketreis zijn door het coronavirus niet veranderd, zegt Mackay-Beins. Organisatoren van pakketreizen zijn wettelijk verplicht hulp en bijstand te bieden aan de gestrande reiziger in het buitenland. Ze moeten óók gestrande reizigers repatriëren bij gesloten landsgrenzen.

Dat is dus anders dan het officiële kabinetsbeleid: vakantiegangers worden deze zomer op hun risico’s gewezen, maar ze worden bij gesloten grenzen niet teruggehaald. Repatriëring door een reisorganisatie dient volgens Mackay-Beins binnen een „redelijke termijn” te gebeuren – specifieker is de wet niet.

Bovendien moeten reisorganisaties maximaal drie extra overnachtingen voor hun rekening nemen, als iemand langer in een vakantieland moet blijven door bijvoorbeeld een lockdown. Dat verblijf moet van gelijke kwaliteit zijn als bij de oorspronkelijke reis.

Krijgt een vakantieganger het coronavirus en mist hij het vliegtuig door verplichte quarantaine, dan hoeft de organisator géén extra overnachtingen te betalen. „Dat valt onder het eigen risico van de reiziger.” Afhankelijk van de polis dekt de reisverzekering deze kosten mogelijk wel.

De plicht hulp en bijstand te bieden aan een reiziger in moeilijkheden blijft in geval van quarantaine wel bestaan. De reisorganisatie kan dan bijvoorbeeld meedenken over alternatieven voor overnachtingen, of geld voorschieten voor een nieuw ticket, zegt reisjurist De Bray.

Wat als een ‘geel’ land tíjdens de vakantie een oranje status krijgt? Mackay-Beins: „In de praktijk zullen veel reizen gewoon worden afgemaakt en reizigers niet worden teruggehaald.”

Voorafgaand aan een reis is de ‘informatieplicht’ van de organisator sterk, zegt De Bray. „Over landspecifieke regels, ook omtrent corona, moeten reizigers ingelicht worden. Gaat iemand via een pakketreis naar IJsland, zonder te weten dat je daar een coronaverklaring nodig hebt? Dan moet de reisorganisatie in principe de kosten betalen die hieruit volgen.”

Een leeg strand in Nice, in mei. Foto Valery Hache/AFP

Ziektecontrole op het vliegveld

Ook bij boeken van een vlucht heb je als consument garanties, zegt reisjurist De Bray. Gaat jouw vlucht door toedoen van de luchtvaartmaatschappij niet door, bijvoorbeeld doordat het toestel al vol zit of de maatschappij niet vliegt? Ook dan heeft de airline een zorgplicht van drie dagen. „De eerste drie nachten zijn dan altijd voor de luchtvaartmaatschappij of reisorganisator”, aldus De Bray.

Daarnaast moet een maatschappij bij een geschrapte vlucht een andere optie bieden, zegt Mackay-Beins. Bijvoorbeeld een keuze tussen restitutie of een voucher, zodat de klant zelf iets anders kan boeken. Of door een latere vlucht terug te regelen, mogelijk via een zusteronderneming.

Het grootste risico van vliegen in coronatijd blijft misschien wel dat je zelf ziek wordt. Veel vliegvelden, waaronder Schiphol, controleren passagiers op symptomen. Wie besmet lijkt, mag op Schiphol het vliegtuig niet in. „Het risico van weigering is voor de reiziger”, zegt Mackay-Beins. De kosten die je voor het waardeloos geworden vliegticket maakte, vangen sommige reis- en annuleringsverzekeringen op.

De auto biedt voor reizen de meeste vrijheid, vooropgesteld dat de grenzen open zijn. Maar een autovakantie brengt ook risico’s met zich mee: repatriëring door de overheid zit er ook voor automobilisten niet in, maakte premier Mark Rutte (VVD) vorige maand bekend.

Of een huurauto bij veranderende omstandigheden te annuleren is, hangt af van je annuleringsverzekering. De meeste verhuurbedrijven bieden ook annuleringsverzekeringen. Het loont te kijken naar deze polisvoorwaarden.

De ANWB-wegenwachtservice staat deze zomer klaar voor gestrande reizigers in Europa. Bij een kapot vervoermiddel geeft een basislidmaatschap 21 dagen recht op vervangend vervoer. De gestrande reiziger krijgt een leenauto om de vakantie af te maken en naar huis te rijden. Zolang geen oranje reisadvies geldt, brengt de ANWB je auto thuis.

Repatriëring van de auto duurt langer bij een rood of oranje reisadvies. „Naar deze gebieden sturen we geen medewerkers. We halen de auto wel op, maar pas als het land weer geel is”, laat een woordvoerder weten. De ANWB betaalt het terughalen van de auto. Kosten van stalling zijn voor de vakantieganger zelf.

Vakantiegangers met camper of caravan krijgen bij oranje of rood reisadvies geen vergelijkbaar vervangend vervoer. Met een leenauto kunnen ze terug naar Nederland rijden, maar verder kamperen zit er niet in. „Voor die reizigers is de vakantie dan wel even klaar.”