Provincies rekenen af met vals spel door vervoerder Keolis

aanbestedingsfraude in het ov Vijf jaar na de aanbestedingsfraude in Limburg is een andere vervoerder in de fout gegaan bij een aanbesteding: Keolis Nederland.

Bussen van vervoersbedrijf Keolis (Syntus) op busstation Zwolle. Keolis zou vanaf december met elektrische bussen gaan rijden in de regio, maar de vergunning daarvoor wordt ingetrokken.
Bussen van vervoersbedrijf Keolis (Syntus) op busstation Zwolle. Keolis zou vanaf december met elektrische bussen gaan rijden in de regio, maar de vergunning daarvoor wordt ingetrokken. Foto Vincent Jannink

Vervoersbedrijf Keolis heeft „vals spel” gespeeld bij de aanbesteding van de concessie IJssel-Vecht. Dat constateerden de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland dinsdag. De concessie wordt ingetrokken. Wat is er aan de hand?

1 Aanbesteding? Concessie? Waar gaat dit over?

Vervoersbedrijven strijden via aanbestedingen om het recht om gedurende een langere periode – vaak tien jaar – het openbaar vervoer te verzorgen in een regio. Nederland is verdeeld in 34 regionale ov-concessies. Meestal ontvangen de vervoerders een overheidssubsidie, naast de opbrengst uit kaartverkoop. Provincies schrijven de aanbesteding uit en kiezen de vervoerder. Zij stellen eisen aan routes, frequenties, materieel. Bij het laatste gaat het bijvoorbeeld om verplicht gebruik van zero-emissiebussen (elektrisch of waterstof).

IJssel-Vecht is een omvangrijke concessie voor busvervoer, ontwikkeld door Overijssel, Gelderland en Flevoland door de vervoersregio opnieuw in te delen. Het gebied loopt noord-zuid van Steenwijk tot Apeldoorn en west-oost van Zeewolde tot Hardenberg. Het stadsvervoer in Lelystad hoort er ook bij. De concessie zou beginnen in december van dit jaar en tien jaar duren. De totale contractwaarde is 800 miljoen euro.

2 Wat heeft Keolis fout gedaan?

Keolis Nederland, dochter van het Franse concern Keolis en voorheen bekend als Syntus, won eind vorig jaar de concessie. Daarbij heeft het bedrijf echter, in de woorden van de provincie Overijssel die namens de drie provincies optreedt, „bij zijn inschrijving opzettelijk onjuiste informatie verstrekt met betrekking tot de voorwaarden van zijn aanbieding”.

Het gaat om informatie over garanties op batterijen en de levering van buurtbussen. Keolis en de twee busbouwers BYD en Ginaf legden in geheime sideletters minder strenge voorwaarden vast dan in het officiële contract. Daardoor kon Keolis een beter bod uitbrengen dan de concurrerende vervoersbedrijven. Als de provincies eerder hadden geweten dat de informatie van Keolis onjuist was, was het bedrijf uitgesloten van de aanbesteding.

Lees ook dit achtergrondverhaal over de fouten bij Keolis

3 Hebben de provincies iets fout gedaan?

Gedeputeerde Bert Boerman (Mobiliteit, ChristenUnie) is op 19 mei door de topman van Keolis geïnformeerd over de onregelmatigheden, vier dagen voordat nieuwssite Follow the Money er voor het eerst over berichtte. Overijssel heeft sindsdien onderzoek laten doen en juridisch advies ingewonnen bij de landsadvocaat. Dat leidde tot het besluit om de concessie in te trekken. Keolis krijgt twee weken om te reageren, eind juli wordt het besluit definitief.

Sommige politieke partijen in Overijssel – met name de PVV is kritisch – vinden dat het provinciebestuur niet adequaat heeft gehandeld. Anderen vinden dat de provincies het gunstige bod van Keolis niet hadden moeten vertrouwen. Een ingewijde zei eerder in NRC: „Als één partij er zo uitschiet, moet je als opdrachtgever nader onderzoek doen.”

Dat Boerman toestond dat Keolis kort voor de gunning van de concessie een trein naar hem vernoemde, zorgt op zijn minst voor vertroebeling. Dat vindt Boerman („We zijn besodemieterd”) inmiddels ook: woensdag heeft hij Keolis gevraagd om zijn naam van de trein te halen.

4 Wat zijn de gevolgen voor de reiziger?

Reizigers zullen er weinig van merken, zegt een woordvoerder van de provincie Overijssel. Het openbaar vervoer blijft hetzelfde vanaf half december: de beoogde verbetering blijft uit, maar het vervoer gaat er ook niet op achteruit.

Het is nog onduidelijk wat er nu gebeurt met de concessie. De nummers twee en drie bij de aanbesteding worden gepolst of hun bod nog geldig is. Als een van hen instemt, gaat de concessie een jaar later alsnog van start. Die vervoerder zou dan ook de ‘noodconcessie’ van december 2020 tot december 2021 uitvoeren.

Als beide vervoerders weigeren (de coronacrisis zorgt voor sterk gedaalde inkomsten in het openbaar vervoer) moet de concessie opnieuw worden aanbesteed, een optie waar de provincies nog niet aan willen denken. De woordvoerder: „Zeker is dat iemand vanaf december de noodconcessie moet uitvoeren. Keolis ligt niet voor de hand.”

5 Wat zijn de gevolgen voor Keolis?

Die zijn groot. De regionale vervoerder Syntus uit Deventer, opgericht in 1999, is sinds 2012 in handen van het Franse Keolis en heet sinds 2017 Keolis Nederland. Er werken 2.300 mensen, de omzet in 2018 was 230 miljoen euro. De groei-ambities zijn nu in één klap voorbij.

De concessie IJssel-Vecht was 25 procent van de omzet. Het bedrijf zal de klap overleven, zei topman Frank Janssen vorige week in vakblad OV-Magazine: „Ook als we IJssel-Vecht verliezen, is het geen einde Keolis.”

Lees ook over de politieke ophef over Chinese bussen in Overijssel

6 Hoe zit het met die Chinese bussen?

Keolis had 259 elektrische bussen besteld bij de grote Chinese busfabrikant BYD. Die bestelling was omstreden, vooral nadat de Brabantse concurrent VDL er eind 2019 publiekelijk bezwaar tegen maakte. Volgens VDL gaan Chinese bussen ten koste van Nederlandse banen en zijn ze relatief goedkoop dankzij staatssteun.

De klacht van VDL werd opgepikt door de politiek. In Overijssel werd de PVV-motie ‘Eigen Bussen Eerst’ aangenomen, met daarin een oproep om het stimuleren van lokale werkgelegenheid te eisen bij aanbestedingen. De Overijsselse gedeputeerde Eddy van Hijum (CDA) heeft deze week een voorstel ingediend bij de Europese Commissie om Europese bedrijven te kunnen beschermen tegen concurrenten uit China en de VS.

Keolis kan nog niet zeggen of de bestelling van de 259 bussen van BYD nu wordt geannuleerd. De eerste twee bussen zijn onderweg van China naar Nederland.