Een protest van De Nederlandse Volks-Unie in 2018 in Weert, tegen asielzoekers. Prein is de tweede van links.

Foto John Peters

Interview

‘Informant worden? Nu maar even niet’

Ben de Jong Dat informant Richard Prein tegen NRC uit de school klapte, is een klassiek geval van „een mislukte therapeutische relatie”.

‘Een klassiek geval van een mislukte therapeutische relatie.” Zo kenschetst spionagedeskundige Ben de Jong van de Universiteit Leiden het uit de school klappen van Richard Prein als informant voor politie en AIVD binnen extreem-rechts.

Woensdag deed Prein zijn verhaal tegen NRC. Hij zei onder meer teleurgesteld te zijn in de diensten. Ze hadden de Frans-Duitse Prein, die lang in het buitenland verbleef en politieke ambities in Nederland had, geen Nederlands paspoort gegeven. Ook zou de politie hem onvoldoende hebben geholpen, toen linkse extremisten hem hadden getraceerd.

Lees hier het hele verhaal van Richard Prein:Informant voor politie en AIVD bij extreem-rechts: ‘Het was spannend, verslavend zelfs

Ben de Jong publiceerde veel over informanten, agenten en hun ‘runners’ (iemand binnen de AIVD of een politiedienst die een informant ‘runt’). Hij ziet in het verhaal van Prein herkenbare patronen. „Ook bij Prein zit er een therapeutisch aspect aan zijn relatie met zijn runners. Dat speelt veel vaker bij een informant of agent. Die moeten gemasseerd worden door hun runners en willen graag gewaardeerd worden.”

De Jong wijst op een beroemd voorbeeld van een Russische inlichtingenofficier die werkte voor de CIA en Britse geheime dienst en graag opgenomen wilde worden in het Amerikaanse of Britse leger. „Toen hebben de Amerikanen en Britten hem het uniform gegeven uit beide legers en hem ermee gefotografeerd. Zo voelde hij zich echt gewaardeerd. Ook Prein voelde zich aanvankelijk gewaardeerd. Hij vond de gesprekken met zijn runners spannend en verslavend, zei hij, en voelde zich in hun team opgenomen. Maar hij raakte daarna teleurgesteld en nam contact op met NRC. Bij een geslaagde therapie gebeurt zoiets niet.”

Had Prein niet te hoge verwachtingen, zoals over het paspoort?

„Afgaande op het verleden is het voor de AIVD echt niet mogelijk zomaar even een paspoort te regelen. Wat je dan vaak doet, is proberen iemand aan het lijntje te houden. Misschien begint de agent of informant er niet meer over of heeft hij het paspoort niet meer nodig. Een andere optie: je gaat hem meer geld geven. Nadeel daarvan is dat hij dat misschien gaat uitgeven, en dat trekt onnodig veel aandacht.

„De houding van de diensten is mede afhankelijk van de vraag hoe goed die in hun bronnen zitten. Als die meer informanten of agenten binnen extreem-rechts hebben, zijn ze minder afhankelijk van iemand als Prein. Dan zegt de dienst sneller: sorry, maar wij kunnen qua paspoort niets voor je betekenen.”

Hoe goed of slecht is Preins coming-out voor de diensten?

„Het is een tweesnijdend zwaard. Aan de ene kant zullen veel brave burgers denken: goed dat zo’n eng clubje door de diensten in de gaten wordt gehouden. Anderzijds is het voor hen reuze vervelend dat dit in de publiciteit komt. Nu denken mensen die overwegen informant of agent te worden: toch maar niet! Zeker niet als ze lezen hoe weinig geld ze voor hun informatie krijgen; in Preins geval blijkbaar zo’n 3.000 euro gedurende tweeëneenhalf jaar. Een typisch voorbeeld van Hollandse zuinigheid. Daar stond de BVD, de voorganger van de AIVD, destijds ook al om bekend.”

Prein organiseerde in 2019 een anti-Israël-demonstratie in overleg met zijn runners, en legde zijn toespraken voor. Maakt dat de diensten medeplichtig aan zijn activiteiten?

„Ja, je bent daar dan als diensten in belangrijke mate medeverantwoordelijk voor. Maar dat dient wel een goed doel: de geloofwaardigheid van je informant of agent bevorderen. In Preins geval is het overigens redelijk goed afgelopen. Hij was actief binnen een club die soms op het randje van gewelddadigheid opereert. Maar zelf heeft hij geen gekke dingen gedaan. Hij heeft, voor zover we weten, nergens de boel kort en klein geslagen, want dan had je echt de poppen aan het dansen gehad.”