Recensie

Recensie Film

‘Vitalina Varela’ is een monument van een film

Drama ‘Vitalina Varela’ volgt de titelfiguur in alledaagse handelingen. Kijken, zitten, koken lijken niet verhalend, maar zijn de essentie van deze hypnotiserende film. (●●●●●)

Vitalina Varela in de film met haar naam als titel.
Vitalina Varela in de film met haar naam als titel.

Gek eigenlijk dat je om de grootsheid van een film aan te duiden soms je toevlucht moet nemen tot andere kunstvormen. Zo is Vitalina Varela van de Portugese filmmaker Pedro Costa een monument. Een beeldhouwwerk. Een schilderij in clair-obscur. En dat alles wil eigenlijk zeggen dat het misschien wel meer film is dan de meeste films, juist omdat hij zo driedimensionaal en vol textuur is dat het platte filmscherm lijkt te ademen en dat je het bloed van de film in z’n aderen kunt zien kloppen.

Dat komt natuurlijk ook doordat regisseur Pedro Costa de laatste jaren steeds meer werkt met de ‘levende’ verhalen uit de Kaapverdiaanse gemeenschap in Lissabon. Met acteurs die met hem meereizen van film naar film, en deels zichzelf en hun eigen levens spelen. Actrice en titelfiguur Vitalina Varela had eerder een kleine rol in zijn meesterwerk Horse Money (2014), en nu volgen we haar vanaf het moment dat ze – te laat – in de stad aankomt om haar echtgenoot de laatste eer te bewijzen. Haar verhaal is net zozeer een verhaal over geesten en schimmen, over rouw en herinnering, als over leven. We volgen haar tijdens alledaagse handelingen. Het zijn de tussenscènes die uit andere films zouden zijn weggesneden wegens niet verhalend, maar die in de manier waarop Costa al dat kijken, zitten, koken filmt de essentie van zijn werk zijn.

Het is hypnotiserend.

Lees ook een interview met regisseur Pedro Costa, die op het IFFR sprak over zijn film ‘Vitalina Varela’

Costa citeert vaak westernregisseur John Ford als eens van zijn belangrijkste invloeden. En ja, je zou Vitalina Varela kunnen zien als een van die archetypische personages die op de verschroeide aarde van een epische strijd staan. Al zijn er hier geen cowboys en paarden. Maar Costa bewondert ook Fords visuele lyriek, en zijn vermogen om de camera op bijna documentaire wijze op de gezichten van zijn acteurs te focussen, en ze te bevrijden uit het tegenlicht. Dat zou je ook over Vitaline Varela kunnen zeggen, als je dan toch een plotbeschrijving zoekt. Dit is een film over een vrouw die uit het tegenlicht wordt vrijgemaakt.