Recensie

Recensie Film

‘The Souvenir’ zit vol subtiele tegenstrijdigheden

Drama ‘The Souvenir’ is en semi-autobiografische, nietsontziende coming-of-agefilm over een jonge kunstenares in de jaren 80. Jongeren van nu zullen er veel in herkennen. (●●●●●)

De scènes tussen Julie en haar moeder (Honor Swinton Byrne en haar echte moeder, Tilda Swinton) zijn giftige pareltjes, in ‘The Souvenir’.
De scènes tussen Julie en haar moeder (Honor Swinton Byrne en haar echte moeder, Tilda Swinton) zijn giftige pareltjes, in ‘The Souvenir’. Foto Nicola Dove

Je ziet het meteen aan die grote grauwe oversized jassen van filmstudente Julie en haar nachtvlinderachtige decadente vriendje Anthony. Dit zijn de jaren 80. Dit was de tijd dat er aan de andere kant van de ramen van Julies net iets te sjiek-slonzige Londende studentenappartement bomaanslagen door de IRA werden gepleegd, een nieuw virus opdook (hiv) en Margaret Thatcher aan de macht was. Maar het lijkt volkomen aan haar voorbij te gaan. Ze mag dan nog zo geëngageerd willen zijn als kunstenaar, sociaal en emotioneel wentelt ze zich in wereldvreemdheid.

Het zijn de jaren 80 omdat The Souvenir van Joanna Hogg (1960) een semi-autobiografische film is, die nietsontziend, lucide, intelligent en intiem op haar eigen privilege, coming-of-age en portret van de kunstenaar als jonge vrouw reflecteert. Maar het zijn ook de jaren 80 omdat er in dat slaapwandelende bestaan van de hoofdpersonen een machteloosheid sluimert die anno nu herkenbaar is voor millennials en andere verloren generaties.

Maar eerst en vooral is The Souvenir een film over een apathische romance. Over mechanismen van verleiding en onderwerping. Niet alleen tussen Anthony en Julie, maar ook tussen Julie en haar moeder. De scènes tussen real life moeder en dochter Tilda Swinton en Honor Swinton Byrne zijn giftige pareltjes. Het is ook een film over kunst, over film, over de vraag hoe raadselachtig kunst mag zijn. Hoofdpersoon en titel verwijzen naar een schilderij van Fragonard dat een scène uit Rousseaus brievenroman Julie (1761) afbeeldt. En daarmee gaat de film ook over hoe vrouwbeelden door de kunstgeschiedenis reizen. Eindigt de bloedlijn van deze Julie in dat appartement in Knightsbridge? Of klinken haar zwijgen en onvervulde verlangen ook in recente films van vrouwelijke makers als Kitty Green (The Assistant), Eliza Hittman (Never, Rarely, Sometimes, Always) en later deze zomer Josephine Decker (Shirley)? The Souvenir is een film vol subtiele tegenstrijdigheden. Hogg werkt aan een tweede deel. Het is niet te verwachten dat het diepe gevoel van eenzaamheid dat de film oproept dan zal worden opgelost. Maar de film is zo onverbiddelijk goed, zo louterend, dat dat iets is om naar uit te zien.