Analyse

Door nieuw rapport naar bevolkingsgroei kan de migratiediscussie weer oplaaien

Bevolkingsgroei Nederland wordt diverser en grijzer volgens nieuw demografisch onderzoek. ‘Wil je vacatures vullen, dan heb je migranten nodig.’

Foto Ruben Utrecht

Het is een gevoelig Haags thema dat door de coronacrisis even van de politieke agenda verdween: migratie. Sterker nog, door wereldwijde lockdowns sinds maart nam de migratie richting Nederland ook drastisch af. Maar door een nieuw rapport naar bevolkingsgroei, op verzoek van de Tweede Kamer geschreven, kan de migratiediscussie richting verkiezingen zomaar weer eens gaan oplaaien.

Het rapport, gemaakt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI), schetste dinsdag zeven scenario’s voor de bevolkingsgroei richting 2050. Die variëren van een lichte krimp van de bevolking tot een grote stijging naar 22 miljoen. In al die scenario’s neemt het aantal ouderen sterk toe, net als het aantal eenpersoonshuishoudens. Ook stijgt het aantal mensen met een migratieachtergrond, van het huidige 4,2 miljoen naar minimaal 5,3 miljoen bij een streng migratiebeleid, tot 8,4 miljoen bij een ruimhartiger beleid.

Lees ook: Nederland wordt de komende dertig jaar grijzer, voller en diverser

Beleidskeuzes

De Kamer vroeg het kabinet eind 2018 de prognoses van de bevolkingsgroei in kaart te brengen. De politiek zou zo beter kunnen bepalen welke beleidskeuzes nodig zijn. Het rapport bevat geen welkom nieuws voor partijen die kritisch zijn op migratie. Zo stelt het CBS dat de verwachte stijging van de migratie zorgt voor „een cruciale groep voor de arbeidsmarkt tot 2050”. Tanja Traag, hoofdsocioloog van het CBS, zegt de relatief jonge groepen migranten de komende decennia „de motor van de beroepsbevolking” zijn. „Als je de vacatures wil vullen, heb je migratie nodig. Ook vanwege de vergrijzing: we hebben werkenden nodig om de sociale voorzieningen te kunnen opbrengen.”

In de politiek klonken de laatste jaren vooral voorstellen om de migratie verder te beperken. De VVD wil asiel aanvragen alleen nog buiten de Europese Unie mogelijk maken, de SP en ChristenUnie kwamen eind vorig jaar met een plan om arbeidsmigratie te beperken. Vicepremier Hugo de Jonge sprak maandag bij het lijsttrekkersdebat van het CDA over de noodzaak het aantal migranten per jaar te maximeren, een punt dat hij ook vóór de coronacrisis al uitgebreid maakte. Volgens De Jonge „overvraagt het aantal migranten dat nu binnenkomt de spankracht van de samenleving”. Vorig jaar kwamen er in Nederland effectief zo’n 100.000 migranten bij.

CBS-onderzoeker Traag erkent dat migratie uitdagingen kan geven, bijvoorbeeld voor huisvesting en sociale cohesie in wijken. Toch wordt het politieke debat vaak eenzijdig gevoerd, vindt ze. „In de landbouw en bouw werken veel Polen en Roemenen, maar vergeet niet dat we ook in het hogere segment van de arbeidsmarkt afhankelijk zijn van bijvoorbeeld Indiase kennismigranten in de IT.”

Opmars van islam

Het idee dat Nederland zal ‘islamiseren’, zoals PVV-leider Geert Wilders zegt, strookt niet met de prognose, zegt Traag. De groep migranten van de toekomst wordt diverser, met verhoudingsgewijs minder mensen uit klassieke migratielanden als Marokko en Turkije. „In de discussie gaat het vaak ten onrechte over de opmars van de islam, nu zo’n 5 procent van de bevolking. In ieder scenario zien we juist meer migranten uit Oost-Europese en Aziatische landen, door de opkomst van arbeidsmigratie.”

Lees ook: hoe de demografische ontwikkeling van Nederland hoger op de agenda van de Tweede Kamer kwam

In de reacties van de coalitiepartijen klinkt door dat zij vooral meer controle willen. „Migratie is nu nog te veel iets wat ons overkomt en te weinig de uitkomst van weloverwogen politieke keuzes”, zegt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Hij wil in het asielbeleid een scherper onderscheid tussen politieke en economische migranten. VVD-Kamerlid Bente Becker noemt het rapport een „realitycheck” en wil immigratie juist verder beperken. Becker zegt niet tegen arbeidsmigratie te zijn, maar wil wel de „gewenste” soort migratie. „We moeten uitkijken voor ‘lage lonen’-migratie uit Oost-Europa als Nederlanders hier met een uitkering langs de kant staan.”

D66-Kamerlid Maarten Groothuizen stelde in februari voor Afrikaanse arbeidsmigranten tijdelijk te halen. Hij kreeg veel kritiek. „Deze CBS-studie laat zien dat het nog niet zo bizar was. Je ziet de verhoudingen tussen werkenden en niet-werkenden snel verslechteren. Met arbeidsmigratie kun je dat ondervangen.” Groothuizen ziet wel dat ongecontroleerde migratie voor onrust in de samenleving zorgt. „Investeer daarom in legale routes voor migranten.”

Verkiezingsprogramma’s

Partijen zullen de bevolkingsprognoses deze zomer nog volop kunnen gebruiken voor hun verkiezingsprogramma’s, die dit najaar verschijnen. De onderzoekers van het CBS en NIDI werken nog aan een vervolgonderzoek, waarin concrete beleidsmaatregelen komen te staan. Daarbij kijken de onderzoekers met name naar de thema’s arbeidsmarkt, wonen en de gezondheidszorg. De aanbevelingen moeten verder gaan dan het simpelweg beperken van bijvoorbeeld migratie, zegt onderzoeker Joop de Beer van het NIDI. „Bij de arbeidsmarkt kun je denken aan: hoe helpen we meer asielmigranten aan een baan?”

Het rapport moet begin volgend jaar af zijn, zodat het als input kan dienen voor de volgende kabinetsformatie. Die zal vooral in het teken staan van het herstel na de coronacrisis. Of de migratie terugkomt op het niveau van het pre-coronatijdperk, waar deze studie vanuit ging, durft Traag van het CBS nog niet te voorspellen. „We zien het nu nog niet herstellen. En als het dat wel gaat doen, komen we dan terug op het ‘oude normaal’? Het op afstand werken kan het internationale arbeidsverkeer weleens behoorlijk beïnvloeden.”