Interview

Maanden wachten in Den Haag om terug te mogen naar Marokko

Lockdown Duizenden Marokkanen kunnen niet terug naar huis. Ook Laziza Iamrachen (57) verblijft al maanden bij haar zoon in Nederland.

Elyass Iamrachen met zijn zoon Hamza, dochter Abir, moeder Laziza en tante Saida (rechts). De laatste twee wonen in Marokko en zijn gestrand in Den Haag.
Elyass Iamrachen met zijn zoon Hamza, dochter Abir, moeder Laziza en tante Saida (rechts). De laatste twee wonen in Marokko en zijn gestrand in Den Haag. Foto Annabel Oosteweeghel

Elyass Iamrachen (35) is sinds de dood van zijn vader in 2017 de spil in het gezin van moeder Laziza (57). De oudste zoon probeert de tussen Marokko en Nederland verdeelde familie vanuit Den Haag bij elkaar te houden. Maar door de lockdown in Marokko zit vrijwel iedereen op een plek waar hij of zij juist niet wil zijn. „Het is heel frustrerend dat niemand weet waar hij aan toe is”, verzucht Elyass via de telefoon vanuit Nederland. „We kunnen niets anders doen dan afwachten tot de grenzen weer opengaan.”

De familie Iamrachen versnipperde toen Elyass net als zijn jongere broertje Ibrahim (30) dertien jaar geleden van Al Hoceima naar Nederland vertrok op zoek naar een ander, beter leven. Zijn ouders bleven met Elmortada (32) en Ayoub (22) achter in de havenstad, die door de massale emigratie naar Nederland bekendstaat als ‘de Hollandse hoofdstad van de Rif’.

Sindsdien zagen de gezinsleden elkaar jaarlijks tijdens de zomervakantie in Marokko. Elk jaar maken miljoenen Europese Marokkanen de oversteek om even terug te keren naar hun roots in Noord-Afrika. „En dat plan heb, of had, ik nu weer”, zegt Elyass. „De coronacrisis heeft alles in de war gestuurd.”

Voor Elyass had 2020 een jaar van bezinning moeten worden. Na een moeilijke tijd waarin zijn vader overleed, zijn broer Elmortada in de gevangenis terechtkwam en zijn huwelijk strandde, wilde de treinmachinist vooral rust. Het liep anders. Elyass had begin maart nooit voor mogelijk gehouden dat het bezoek van zijn moeder en tante niet een paar weken, maar maanden zou duren. Ze waren vanuit Marokko overgekomen voor de bruiloft van een nichtje op 24 februari en wilden begin april weer terugkeren. Dat bleek kansloos toen Marokko vanaf 20 maart een lockdown afkondigde. Marokkanen mochten hun land niet in of uit.

Gemengde gevoelens

De maatregelen zorgden ervoor dat tienduizenden Marokkanen niet meer naar huis konden. Vanuit Marokko probeerden enkele duizenden gestrande Marokkaanse Nederlanders tevergeefs weg te komen. Het was voor Elyass en zijn moeder nooit een optie om Ayoub naar Nederland te halen. „Dat zou bij voorbaat kansloos zijn. Zou hij ook niet hebben gewild”, zegt Elyass lachend. „Als ik hem zo over de telefoon hoor, dan is hij heel blij dat hij het huis in Al Hoceima voor zich alleen heeft.”

De repatriëring van Marokkaanse Nederlanders kwam moeizaam op gang. Zo leidde een gebrek aan medicijnen tot soms mensonterende omstandigheden. Na wekenlang diplomatiek gesteggel tussen beide landen vertrok het eerste vliegtuig, met schrijnende gevallen, op zondag 26 april vanuit Casablanca naar Schiphol. Daarna werden mondjesmaat vluchten toegelaten, voor 300 euro per persoon. De repatriëringsactie is nog bezig. Deze donderdag staat de twaalfde vlucht – uitgevoerd door de ANWB – op het programma. Dat is mogelijk de laatste. Een dag later besluit Rabat of en wanneer commerciële vluchten worden toegelaten.

Vrijdag 10 juli is de dag waar Laziza nu al maanden naar uitkijkt. „Mijn moeder wil naar huis. Ze is het wachten echt zat. Ze heeft het helemaal gehad met Nederland”, zegt Elyass. De regering van Saadeddine el Othmani hield tot voor kort als een van de weinige landen de grenzen dicht voor eigen burgers. 28.000 Marokkanen wachten tot ze kunnen terugkeren. Van aardbeienplukkers in het Spaanse Huelva tot de moeder van Elyass in Den Haag.

Laziza is één van de 890 Marokkanen die door de coronacrisis in Nederland strandden. Vorige maand keerden driehonderd mensen terug die in Nederland in een hotel verbleven.

Elyass heeft gemengde gevoelens bij de situatie. „Het is best fijn om mijn moeder een tijd lang bij me in huis te hebben, maar onder deze omstandigheden leidt het tot veel spanningen”, vertelt hij. „Het is voor haar heel moeilijk te begrijpen dat ze als geboren en getogen Marokkaanse haar land niet meer in mag. Ze voelt zich echt in de steek gelaten. Dat geldt voor vele anderen net zo. Sommigen hebben zelfs hun naasten hier in Nederland moeten begraven, terwijl ze tientallen jaren verzekeringsgeld hebben betaald voor een uitvaart in Marokko.”

En dan is er nog de uitzichtloze situatie van Elyass’ broer Elmortada. Opgesloten als ‘terrorist’ in de gevangenis van Tanger. De 32-jarige imam werd in november 2017 veroordeeld tot vijf jaar cel. Zijn uitingen op Facebook zouden volgens de Marokkaanse justitie blijk geven van terroristische sympathieën, maar volgens Elyass zijn die verkeerd begrepen. Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch onderzocht de zaak en concludeert dat Elmortada onder valse voorwendsels vastzit. „Mijn broertje voert zijn eigen strijd tegen het regime. Hij belt iedere week met ons”, legt Elyass uit. „Ze zijn in de gevangenis als de dood voor het coronavirus. Nadat een aantal bewakers besmet raakten, zijn ze zeer streng geworden. Hij moet overal en altijd een mondkapje op. En gevangenen moeten op meters afstand van iedereen blijven. Mijn moeder maakt zich veel zorgen om hem.”

Duizenden Marokkanen zijn intussen met auto’s op de bonnefooi naar Zuid-Spanje gereisd, in de hoop de oversteek snel te kunnen maken. Laziza zou zich het liefste met Elyass en haar kleinkinderen Hamza (11) en Abir (9) aansluiten bij de volksverhuizing. Elyass wacht liever af. „Het is zeker een optie, maar ik ga niet dagen of weken voor een boot staan wachten. Ik vertrek alleen als er zekerheid is. Dan breng ik mijn moeder met liefde weer naar huis. En niet zonder een bezoek te brengen aan Elmortada. We hopen dat hij over twee jaar weer thuis is.”