Reportage

Israël stevent stuurloos af op nieuwe coronagolf

Besmettingstoename Israël dacht het coronavirus overwonnen te hebben, maar de tweede golf lijkt heftiger te gaan worden dan de eerste. Het nieuwe kabinet van Netanyahu reageert traag, verdeeld en inadequaat.

Plastic schermen moeten ervoor zorgen dat mensen elkaar niet besmetten op deze religieuze onderwijsinstelling in Tel Aviv.
Plastic schermen moeten ervoor zorgen dat mensen elkaar niet besmetten op deze religieuze onderwijsinstelling in Tel Aviv. Foto Gil Cohen-Magen/AFP

‘Hé, je mag niet zonder masker naar binnen!” Vanachter zijn kassa probeert de verkoper een man tegen te houden die het 24-uurswinkeltje in wil stappen. De man trekt zijn t-shirt over zijn mond en neus. „Zo dan?” Als ook dat niet wordt geaccepteerd, reageert hij boos. „O, je bedoelt zoals jij?” De verkoper heeft zelf zijn mondkapje op zijn bovenlip hangen. Zo beschermt het kapje weliswaar niet tegen het virus, maar wel tegen de boete die net is verhoogd van 200 shekel (51 euro) naar 500 shekel (128 euro).

Lees ook: De Israëlische veiligheidssector gedijt bij de coronacrisis

Israël leek het coronavirus dankzij strikte maatregelen de baas. Sinds een paar weken loopt het aantal besmettingen echter weer hard op. Israëlische politici mopperen dat het publiek zich niet aan de regels houdt, maar geven zelf het verkeerde signaal af, zeggen critici. „Ik ben opgegroeid in het leger, met het gezegde: ‘Er zijn geen slechte soldaten, alleen slechte commandanten’”, aldus de prominente epidemioloog Gabi Barbash in Israëlische media. Door traag, verdeeld en inadequaat te reageren, zakt het nieuwe kabinet van premier Benjamin Netanyahu en vice-premier Benny Gantz spectaculair voor zijn eerste stresstest, vindt hij. Maandag zag de regering zich gedwongen een aantal geschrapte coronamaatregelen opnieuw in te voeren.

Groen vlekje

In mei was Israël een groen vlekje op de wereldwijde coronakaart. Een massale uitbraak zoals in verschillende Europese landen en de Verenigde Staten, was voorkomen. Het aantal doden bleef beperkt en het aantal nieuwe gevallen per dag was onder de dertig gedoken. Optimistisch sprak Israël met Cyprus en Griekenland af om vanaf 1 augustus toeristen over en weer te laten reizen. De regering besloot de economie bijna in één klap open te gooien. Restaurants en cafés openden – voorzover ze in de tussentijd niet waren omgevallen – opgelucht hun deuren, net als evenementhallen, winkelcentra en scholen.

Vrijwel direct liep het aantal ziektegevallen op. Van honderd per dag naar driehonderd, en vervolgens naar duizend per dag. De regering stond erbij en keek ernaar. Netanyahu had zijn rivaal Benny Gantz een eenheidsregering ingelokt met als zogenaamde prioriteit de crisis te bezweren – maar zodra de regering was gevormd, verschoof alle aandacht. Netanyahu focuste zich liever op annexatieplannen en het zwartmaken van het juridische systeem. Gantz liet het ministerie van Gezondheid in handen van Netanyahu’s Likudpartij en vergat het virus – tot hij het als argument kon gebruiken tegen Netanyahu.

Inmiddels is Israël alle controle over de nieuwe uitbraak kwijt; het aantal mensen dat op dit moment besmet is, ligt op 12.800, hoger dan de eerste piek in april. Bij de eerste uitbraak van de pandemie was ervoor gekozen het land ondanks het relatief lage aantal gevallen bijna compleet te sluiten. De desastreuze gevolgen voor de economie leidden tot kritiek: waren de maatregelen niet te rigoureus geweest? Maar nu een grote tweede uitbraak dreigt, is enige lijn in het beleid ver te zoeken. Het kabinet waarschuwde eerder wel voor nieuwe restricties maar ging ondertussen door met het openstellen van bijeenkomsten en evenementen.

Symptomatisch

Er zijn fouten gemaakt, concluderen experts. Volgens Eli Waxman, tijdens het begin van de crisis een van de adviseurs van de regering, verliep de heropening van de economie en de scholen te snel en te ongestructureerd. Waxman pleitte al weken voor een verbod op grote bijeenkomsten voordat hiertoe werd besloten. Ook ging een uitbreiding van de testcapaciteit niet gepaard met een effectief systeem om de bron van lokale uitbraken te traceren.

De chaotische omgang met de crisis is symptomatisch voor de manier waarop Israël wordt bestuurd. Netanyahu luistert volgens critici nauwelijks naar experts en betrekt alleen een handjevol vertrouwelingen bij de strijd tegen corona. Lobbygroepen beheersen de besluitvorming, politici kijken niet verder dan hun eigen kiezers. Zo wist de ultra-orthodoxe minister Arye Deri ondanks het hoge percentage besmettingen de synagoges open te houden. Vakministeries ruziën met elkaar en met het ministerie van Financiën over prioriteiten, budgetten, met eindeloos uitstel tot gevolg. Besluiten worden afgekondigd en minuten later teruggedraaid.

Dinsdag stapte de zoveelste verantwoordelijke gefrustreerd op. Op Facebook beschuldigde Sigal Sadetzki, het vertrekkende hoofd van de volksgezondheidsdienst, de regering onder meer „frivole en ondoordachte beslissingen” te nemen. Het Israëlische publiek heeft steeds minder vertrouwen in Netanyahu’s crisisbeleid, blijkt uit peilingen. Sadetzky voorspelt dat de komende maanden „moeilijk en zelfs tragisch” worden.