Opinie

Hoe snel informatie in manipulatie overgaat

Tom-Jan Meeus

‘Dat zou wat zijn hoor”, schreef Telegraaf-verslaggever Wierd Duk zondag in reactie op een online ‘flitspeiling’ over de CDA-leiderschapsverkiezing. De enquête onder 500 CDA-leden werd verspreid door ‘Haagse insider’, een anoniem Twitter-account dat vaak vroeg geïnformeerd is over het CDA, en de uitslag was spectaculair: Pieter Omtzigt 51 procent, Hugo de Jonge 42, Mona Keijzer 7.

Volgens de CDA-regels komt er alleen een tweede ronde als donderdag geen van de kandidaten een meerderheid haalt, dus afgaande op deze peiling kan Omtzigt meteen gekozen worden.

Het CDA, een klassieke machtspartij, in handen van een Kamerlid dat het belang van tegenmacht benadrukt. Het zou inderdaad wat zijn.

Alleen: was die peiling ook wat?

Ik bekeek de site van Pro Public, dat de peiling naar buiten bracht, en zag dat het een bureau gespecialiseerd in „beeldvorming” is. „Wij helpen je hier graag bij.” Ik scrollde ook even door de Twitter-tijdlijn van Pro Publica-eigenaar Aart Paardekooper, een actieve CDA’er, en je kwam er zo achter dat hij in 2012 zijn stem aan Omtzigt gaf.

Dus ik belde hem, en Paardekooper presenteerde zich als flex-CDA’er: hij had eerder ook Mona Keijzer gestemd, zei hij, en kende Hugo de Jonge al jaren.

Ook bleek hij niet op zijn mondje gevallen. Andere peilers vertelden me dat de representativiteit van zijn steekproef niet te verifiëren is: EenVandaag, dat een goede reputatie met enquêtes onder partijleden heeft, had vorige week een peiling onder CDA-leden waarin De Jonge op kop gaat. „Dàt kan niet kloppen”, zei hij.

Ook klaagden CDA’ers dat zijn enquête simpel te manipuleren is omdat dezelfde persoon hem meermalen kan invullen. Niet waar, zei hij. Ik vroeg het een kenner, hij was er in tien seconden uit: „Wel waar.”

Het viel daarbij nogal op dat Paardekooper geen foutmarge publiceert. Ik informeerde ernaar bij hem, het bleek „5 procent”, nogal hoog, want dit betekent dat ook De Jonge bij Paardekooper koploper kan zijn: hij 47 procent, Omtzigt 46. De peiler zei dat hij daarom de term „nek-aan-nekrace” in de kop had gebruikt, maar als je een rondje sociale media maakte, kon je zien dat Wierd Duk zeker niet de enige was die op het verkeerde been was gezet.

CDA-leden staan voor een keuze die de hele nationale politiek op zijn kop kan zetten. Er is amper een openbare campagne, er is amper betrouwbare campagne-informatie. En onder zulke omstandigheden kan een dergelijke peiling natuurlijk uitzonderlijk invloedrijk zijn: het laat zien hoe flinterdun ook in dit land de grens tussen informatie en manipulatie is geworden.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.