Gemuilkorfde klokkenluider ‘aannemelijk benadeeld’

Bedrijfsspionage Een Nederlandse technicus verdacht een Pakistaanse kernfysicus van spionage. Waarschijnlijk terecht, blijkt nu 45 jaar later.

Foto Rahat Dar / EPA

Het was al pijnlijk genoeg dat een Pakistaanse kernfysicus in de jaren 70 van de vorige eeuw nucleaire geheimen uit Nederland wist te stelen en daarna kon uitgroeien tot de vader van de Pakistaanse kernbom. Maar dinsdag kreeg de zaak een nog zwarter randje. Een Nederlander verdacht de Pakistaan destijds al van spionage, informeerde zijn superieuren hierover, evenals de toenmalige inlichtingendienst BVD, maar werd genegeerd en uiteindelijk zelfs ontslagen. Dit laatste blijkt uit onderzoek van het Huis voor Klokkenluiders, dat dinsdag werd vrijgegeven.

De klokkenluider, Frits Veerman, 75 jaar oud inmiddels, is zeer verheugd met het onderzoek, dat hem zo’n 45 jaar na dato alsnog gelijk lijkt te geven. „Ik vind dit rapport geweldig. Het bevestigt mijn verwijten en alle vermoedens. Het is een eerste belangrijke stap naar eerherstel”, zei hij tegenover de Twentse krant Tubantia. Veerman kondigde eerder al een miljoenenclaim aan die hij wil indienen bij de Nederlandse staat wegens de schade die hij naar eigen zeggen door de affaire in zijn loopbaan en leven heeft geleden.

Lees ook: Een AIVD’er op de werkvloer

Veerman werkte in de jaren 70 als technicus en later als fotograaf bij het Fysisch Dynamisch Onderzoekslaboratorium van Stork in Amsterdam, dat nauw samenwerkte met Urenco uit Almelo. Veerman en de Pakistaanse kernfysicus Abdul Qadir Khan waren destijds beiden betrokken bij de ontwikkeling van ultracentrifuges, waarmee uranium kan worden verrijkt, zowel voor vreedzame doeleinden als voor militair gebruik. Na enige tijd kreeg Veerman argwaan jegens Khan. Hij vermoedde dat die geheime documenten naar Pakistan doorspeelde en lichtte zijn bedrijf in, eerst anoniem en later direct via zijn superieuren. Voor zover bekend ondernamen noch Stork, noch Urenco hierop actie.

Khan week in december 1975, enkele maanden voor zijn contract afliep, uit naar Pakistan om niet meer terug te keren. In september 1976 zocht Veerman contact met de BVD, de voorloper van de huidige AIVD, om ook met hen zijn vermoedens over spionage door Khan te delen. Enkele weken later kreeg Veerman te horen dat hij niet meer nodig was als fotograaf en voortaan fotokopieerwerk moest doen. In het daaropvolgende jaar werd hij weer benaderd door Khan om foto’s. Hij ging er niet op in en lichtte opnieuw zijn superieuren in. Het jaar daarop werd hij ontslagen. Slechts moeizaam vond hij ten slotte een nieuwe baan bij de sociale dienst.

Vastgezet in de Bijlmerbajes

Eind jaren 70 werd duidelijk dat Khan belangrijke documenten over verrijkingstechnologie had gestolen van Urenco. Hij werd in de jaren 80 in absentia in Nederland tot vier jaar cel veroordeeld, maar dat vonnis werd in hoger beroep wegens vormfouten herroepen. De kennis die Khan in Nederland vergaarde, vormde naar wordt aangenomen de basis voor de atoombom die Pakistan ontwikkelde. In 1998 hield het land zijn eerste kernproeven. Khan werd in eigen land bejubeld als een nationale held.

Lees ook: 'Aardige' Khan stal kennis Nederland

Het Huis voor Klokkenluiders, dat Veerman en zijn toenmalige werkgever overigens conform de regels van de organisatie niet bij naam noemt in zijn rapport, concludeerde: „Het is aannemelijk dat een klokkenluider bij een groot Nederlands bedrijf is benadeeld door zijn toenmalige werkgever, omdat hij melding maakte van een vermoeden van bedrijfsspionage van staatsgeheime informatie.” Volgens het rapport heeft Veerman zijn bedrijf op een correcte manier geïnformeerd over zijn verdenking en wijst alles erop dat hij door zijn klokkenluidersactiviteiten nadeel heeft ondervonden. Een paar dagen zat hij, zoals hij persbureau ANP vertelde, zelfs vast in de Bijlmerbajes. Daar vertelden ambtenaren en rechercheurs hem „dat hij zich te veel met de situatie had bemoeid en dat hij zijn mond erover moest houden”.

Het stemde hem bitter, vertrouwde hij Tubantia toe. „De gevolgen waren niet alleen groot voor mij, maar voor de hele samenleving. Pakistan heeft een atoombom. En in plaats daar iets aan te doen draaiden zij mij drie keer de kop om, zodat ik zou zwijgen. Maar dat verdomde ik.”