EU veroordeelt China – maar onderneemt geen verdere stappen

Europese reactie De EU treft in tegenstelling tot ex-lid Verenigd Koninkrijk vooralsnog geen maatregelen tegen China vanwege de nieuwe veiligheidswet in Hongkong. Lidstaten volgen hun eigen koers.

Merkel, hier op de foto met de Chinese president Xi Jinping tijdens de G20 in Osaka vorig jaar, heeft een pragmatische houding aangenomen in de kwestie over veiligheidswet voor Hongkong.
Merkel, hier op de foto met de Chinese president Xi Jinping tijdens de G20 in Osaka vorig jaar, heeft een pragmatische houding aangenomen in de kwestie over veiligheidswet voor Hongkong. Foto Tomohiro Ohsumi/Reuters

De invoering van de nieuwe veiligheidswet in Hongkong en de anti-democratische ingrepen die er onmiddellijk op volgden, hebben op het continent nog niet tot gezamenlijke maatregelen geleid. EU-lidstaten volgen elk een eigen koers. De Europese Unie sprak de Chinese leiding aan op de wet en waarschuwde voor ondermijning van de zelfstandigheid van Hongkong en inperking van de democratie.

De EU volgt vooralsnog niet het Verenigd Koninkrijk, dat met verschillende maatregelen de druk op China wil opvoeren. De veiligheidswet is een eerste geopolitieke uitdaging na Brexit. Brexit heeft de EU-lidstaten manoeuvreerruimte verschaft, aldus analisten. Nu het VK geen lid meer is van de Unie, kan Hongkong makkelijker gezien worden als een bilaterale kwestie, denken analisten. Als het VK nog aan tafel had gezeten in Brussel, was de druk om snel tot een gecoördineerde actie te komen wellicht groter geweest.

Lees ook: ‘Wis alsjeblieft onze berichten’, zeggen contacten in Hongkong

Commissievoorzitter Von der Leyen en Raadsvoorzitter Michel onderstreepten hun bezorgdheid over de veiligheidswet eind juni tijdens videovergaderingen met de Chinese premier Li Keqiang en president Xi Jinping. Daags nadat de wet was aangenomen deed EU-buitenlandchef Borrell een beroep op China om geen acties te ondernemen die de juridische autonomie van Hongkong ondergraven en de mensenrechten schenden. De EU beloofde de situatie nauwlettend te zullen volgen en er daarbij vooral op te letten of verkiezingen voor de Wetgevende Raad in Hongkong, op 6 september, vrij en democratisch zullen verlopen.

Michel noemde de wet „betreurenswaardig”.

Kritiek op Merkel

Het Europees Parlement riep de EU vlak voor het topberaad met China op de zaak desnoods voor het Internationaal Gerechtshof te brengen en economische druk uit te oefenen. De voorzitter van de buitenland-commissie van het EP, de Duitse christendemocraat David McAllister, zei deze week dat een gecoördineerde internationale reactie nodig is om druk op China op te voeren.

In Duitsland, dat net het wisselend voorzitterschap van de EU op zich heeft genomen, klonk kritiek op de pragmatische houding van kanselier Merkel. Ze veroordeelde de veiligheidswet, maar onderstreept ook dat het van belang is om in gesprek te blijven met China dat een belangrijke handelspartner is. Zowel leden van haar eigen partij als van de oppositie vinden dat niet genoeg.

„Wat de Duitse regering zei over Hongkong is het absolute minimum en het was gewoon niet genoeg”, aldus Merkels partijgenoot Norbert Röttgen, die voorzitter is van de commissie buitenland van de Bondsdag. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken had Duitse burgers gewaarschuwd behoedzaam te zijn met kritiek op de wet omdat niet uitgesloten kan worden dat Duitse burgers in Hongkong daar de dupe van worden. Röttgen noemde dat zelfcensuur.

In Nederland staat Hongkong niet hoog op de politieke agenda. Minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) noemde de wet eerder „zorgelijk”. VVD-Kamerleden Sven Koopmans en Jeroen Van Wijngaarden vroegen het kabinet maandag schriftelijk of de nieuwe wet en de „draconische uitvoering” ervan reden is om het uitleveringsverdrag tussen Nederland en Hongkong te heroverwegen.

Lees ook: De Britse politiek wordt harder tegen China