Contact met Hongkong: ‘Wis alsjeblieft onze oude berichten’

Veiligheidswet In Hongkong durft een week na de introductie van een strenge veiligheidswet haast niemand zich meer kritisch uit te laten. Langzaam wordt duidelijk hoe ver de wet strekt.

Maandag werd de eerste Hongkonger die onder de nieuwe wet is gearresteerd voorgeleid bij de rechtbank.
Maandag werd de eerste Hongkonger die onder de nieuwe wet is gearresteerd voorgeleid bij de rechtbank. Tyrone Siu/Reuters

Wat doe je als je een levenslange gevangenisstraf kunt krijgen voor het omhoog houden van anti-Chinese leuzen in Hongkong? Je steekt een wit vel papier in de lucht. Dan weet iedereen toch wel wat je bedoelt. Het is een van de inventieve manieren waarop Hongkongers zijn blijven protesteren nadat China de voormalige Britse kroonkolonie vorige week een strenge nieuwe veiligheidswet heeft opgelegd.

Maar een China-kritisch of prodemocratisch geluid laten horen is door de wet wel veel moeilijker geworden. Op de vraag van deze krant om een interview met een uitgesproken, prodemocratisch lid van het Hongkongse parlement komt een afwijzend antwoord. Het parlementslid wil eerst afwachten hoe de wet in de praktijk uitpakt.

„De wet en de manier waarop die wordt geïmplementeerd is onzeker en vaag”, schrijft zijn assistent. „Totdat we meer weten over de toepassing ben ik bang dat we moeten afzien van gesprekken met de buitenlandse pers. [...] De situatie is slecht.”

100 procent garantie

Een ander Hongkongs contact uit de mediawereld vraagt om alle WhatsApp-berichten van het afgelopen jaar te wissen. Niet zo vreemd gezien de gevolgen die de nieuwe wet voor journalisten kan krijgen.

Lees ook: De Britse politiek wordt harder tegen China

Op de vraag of buitenlandse journalisten over alle onderwerpen vrij en zonder censuur mogen blijven berichten, gaf Carrie Lam, de hoogste leider van Hongkong, dinsdag geen bevestigend antwoord. Het kan, zegt Lam, maar alleen „als [journalisten] mij 100 procent kunnen garanderen dat ze geen overtredingen begaan onder deze nieuwe nationale wet.”

Charles Ho, lid van de CPPCC, een officieel adviesorgaan van de overheid in Beijing, ging een stap verder. Hij verklaarde dat buitenlandse journalisten Hongkong „natuurlijk” worden uitgezet als ze bijvoorbeeld pleiten voor onafhankelijkheid van Hongkong.

Sociale media onder druk

Op maandagavond laat kwam Hongkong met „regels over de implementatie” van de wet. Met die meer gedetailleerde uitwerking van wetsonderdelen kwamen meteen de internationale sociale mediaplatforms onder druk te staan. Die bedrijven zijn nu verplicht om gebruikersgegevens aan de Hongkongse politie ter beschikking te stellen, zonder dat daarvoor een officieel opsporingsbevel is afgegeven.

Videovergaderdienst Zoom was dinsdag het zoveelste internetbedrijf dat besloot om daar nog niet aan mee te werken. „We houden de ontwikkelingen in Hongkong actief in de gaten, net als mogelijke richtlijnen van de Amerikaanse regering”, aldus een woordvoerder tegenover de mediasite Hong Kong Free Press.

Eerder namen Facebook, WhatsApp, Twitter en Telegram de beslissing om voorlopig niet mee te werken. Het in Beijing gevestigde moederbedrijf van het vooral onder jongeren populaire TikTok besloot zelfs om de app in Hongkong uit de appstore te verwijderen. Uiteindelijk moeten alle mediabedrijven kiezen: meewerken met de wet of uit Hongkong vertrekken.

We zullen de strijd doorzetten, ook al riskeren we levenslange celstraf of uitlevering aan China

Intussen zijn zeker negen werken van drie activisten, onder wie Joshua Wong, niet meer te leen in de bibliotheken van Hongkong. Wong meldde dinsdag per tekstbericht aan deze krant dat hij hoe dan ook zijn gevecht voortzet: „We zullen de strijd doorzetten, ook al riskeren we levenslange celstraf of uitlevering aan China. Of ze me nu arresteren of niet, ik houd hoop voor de bevolking van Hongkong.”

De politie van Hongkong mag mensen nu ook in het geheim volgen, online materiaal verwijderen, mensen afluisteren en beslag leggen op bezittingen als er verdenkingen zijn dat de wet is overtreden. Verdachten mogen de stad dan niet verlaten. Buitenlandse politieke organisaties worden verplicht om informatie te geven over hun activiteiten als die met Hongkong te maken hebben.

Ook buiten Hongkong strafbaar

Dat laatste is een teken aan de wand: China schrijft daarmee niet alleen de wet voor aan zijn eigen burgers in Hongkong, maar in één moeite door ook aan de rest van de wereld. Er is meer dat daarop duidt. Zo maakt artikel 38 van de nieuwe wet het strafbaar voor mensen die geen inwoners zijn van Hongkong om de wet buiten Hongkong te overtreden.

Daarmee wordt het volgens China in principe strafbaar voor een Nederlander om op de Dam voor onafhankelijkheid van Hongkong te demonstreren. In de praktijk zal die Nederlander daar waarschijnlijk pas wat van merken als hij voet zet in Hongkong, of wellicht als hij naar het Chinese vasteland reist.

Toch is er volgens Carrie Lam helemaal geen sprake van „kommer en kwel” in Hongkong. De wet is maar in zeer selectieve gevallen van toepassing, en vergroot juist de veiligheid en sociale stabiliteit voor de burgers, aldus Lam. Volgens haar is er een „toenemende waardering van het positieve effect” van de wet. Dat zou onder meer te merken zijn aan de beurskoersen, die de laatste dagen inderdaad stijgen.

Lees ook: EU veroordeelt China – maar onderneemt geen verdere actie