‘Voorraad hiv-remmers slinkt door logistieke problemen’

Coronacrisis In 24 landen is de voorraad hiv-remmers „kritiek”, waarschuwt de WHO. Door de coronacrisis stokt de levering van de medicijnen.

Winnie Byanyima, uitvoerend directeur van UNAIDS.
Winnie Byanyima, uitvoerend directeur van UNAIDS. Foto Fabrice Coffrini

Door de wereldwijde coronacrisis komt de bestrijding van hiv/aids in gevaar. Daarvoor waarschuwde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) maandag, na een inventarisatie van de nog beschikbare voorraden hiv-remmers in 144 landen.

De voorraden van deze „levensreddende medicijnen” slinken snel, meldt de WHO. In 24 landen is inmiddels sprake van een „kritiek lage” hoeveelheid, of zijn er reeds tekorten. In totaal 73 landen vrezen dat ze op korte termijn met tekorten te maken krijgen. Wereldwijd zijn leveranties van de medicijnen grotendeels stil komen te liggen als gevolg van lockdowns. Door de lockdowns kunnen patiënten in verschillende landen bovendien minder makkelijk naar de kliniek komen. De WHO vreest verder dat door de toenemende schaarste de prijs van de hiv-remmers stijgt en sommige patiënten het middel daardoor niet meer kunnen betalen.

Eerder waarschuwden de WHO en VN-organisatie UNAIDS al dat verstoring van de verstrekking van de medicijnen desastreuze gevolgen heeft. In mei schatten de organisaties dat onderbreking van de dagelijkse hiv-medicatie gedurende een periode van zes maanden alleen al in Sub-Sahara Afrika dit jaar een half miljoen méér aidsgerelateerde doden tot gevolg kan hebben dan zonder tekorten. In 2018, de meest recente cijfers, stierven er in de regio naar schatting 470.000 mensen aan de ziekte.

In de 24 landen die nu al met kritiek lage voorraden of tekorten kampen, wonen 8,3 miljoen mensen die afhankelijk zijn van de hiv-remmers. Dat is ongeveer een derde van de 25,4 miljoen mensen wereldwijd die in totaal zo’n behandeling krijgen, volgens UNAIDS. Die organisatie meldt in de meest recente rapportage dat in 2019 wereldwijd 38 miljoen mensen hiv-positief waren.

Volgens het Nederlands Aidsfonds komt de haperende logistiek bovenop de sociale problematiek die toegang tot de geneesmiddelen al langer bemoeilijkt in sommige landen. Stigma’s rond hiv/aids zorgen ervoor dat in sommige landen patiënten toch al (meer) aan hun lot worden overgelaten. Directeur van het Aidsfonds Mark Vermeulen: „De huidige situatie met twee epidemieën samen, hiv en corona, maakt onmiskenbaar duidelijk dat ongelijke behandeling diepgeworteld is. Daar waar stigma en discriminatie overheerst van mensen die risico lopen op hiv, daar zien we de epidemie ook toenemen.”

Ook volgens het Aidsfonds is er extra zorg nodig voor bewoners van Sub-Sahara Afrika, in het bijzonder vrouwen en meisjes. Als zwangere vrouwen door de coronacrisis geen toegang krijgen tot hiv-remmers, zouden in zes maanden tijd in Malawi, Oeganda en Zimbabwe meer dan dubbel zoveel kinderen worden geboren met een hiv-besmetting.

Lees ook: Amsterdam wil naar nul hiv-infecties

Deze week vindt de internationale aidsconferentie plaats, vanwege Covid-19 ‘virtueel’ (via videobijeenkomsten). Waar landen er tussen 2000 en 2019 gezamenlijk in slaagden het aantal nieuwe hiv-infecties met 39 procent terug te dringen, is in 2019 en 2020 „de progressie gestokt”, volgens de WHO. Zo is een aantal landen de beloofde inspanningen om hiv te bestrijden, niet nagekomen. Dat komt deels doordat corona zorgt voor extra druk op de gezondheidszorg, maar in sommige staten is ook sprake van beleid. Dat is vooral zo in landen met een politiek conservatief klimaat, stelt een woordvoerder van het Aidsfonds tegenover NRC. UNAIDS is kritisch over „ons collectief falen om de targets voor 2020 te bewerkstelligen”. In het laatste rapport stelt het bovendien de sociale stigma’s tegen hiv-AIDS in scherp contrast tegenover de brede inzet van ‘de hiv-community’ in veel landen in de bredere strijd tegen de coronapandemie. Ervaren hulpverleners, klinieken en laboratoria die zich specialiseerden in die ziekte, hebben in meerdere landen een belangrijke bijdrage geleverd in de zorg aan Covid-19-patienten. WHO-directeur Tedros Adhanom Ghebreyesus noemde de beramingen over de extra aidsdoden „diepverontrustend”: „Het verschrikkelijke vooruitzicht dat er een half miljoen meer doden zouden zijn in Afrika als gevolg van aids is als een stap terug in de tijd.” De WHO raadt landen aan te overwegen recepten voor een duur van zes maanden uit te geven, zodat patiënten zo stabiel mogelijk voorzien worden van de hiv-remmers.

Correctie 9 juli 2020: in een vorige versie van dit stuk werd per abuis aan hiv gerefereerd als ‘de auto-immuunziekte’. Dat klopt niet, hiv is een virus en veroorzaakt een infectie. Dat is hierboven aangepast.