Het verzet tegen een coronavaccin klinkt online steeds luider

Coronavaccin Terwijl er nog geen vaccin bestaat tegen het coronavirus zwelt op sociale media de kritiek en ook de desinformatie aan.

Slechts de helft van de ondervraagden wil een vaccinatie tegen het Covid-19-virus.
Slechts de helft van de ondervraagden wil een vaccinatie tegen het Covid-19-virus. Foto Koen van Weel

Een werkzaam coronavaccin bestaat nog niet. Het online verzet ertegen wel. Michel Schreuders heeft er zelfs een dagtaak aan. De 49-jarige horecaondernemer uit Oud Beijerland is beheerder van de Facebookgroep ‘NEE tegen 1,5 meter’. De laatste dagen wordt die overspoeld met de wildste verhalen over het vaccin, zo vertelt hij. „Het groeit als een gek.”

Een recent voorbeeld: de broer van minister Hugo de Jonge, een medicus, zou onheus beïnvloed zijn door Bill Gates in een poging Nederland op te zadelen met waardeloos vaccin waar Gates goed aan verdient. Het verhaal wordt ondersteund met linkjes naar de LinkedIn-pagina van de broer.

Wat Schreuders daarvan denkt? „Waar rook is, is vuur.” Aan de 170.000 leden van zijn Facebookgroep wordt dagelijks meermaals „kritisch bericht” over het vaccin. Een gebruiker verklaart het middel bij voorbaat al „aantoonbaar levensgevaarlijk”. Schreuders weet zelf ook al dat hij zich niet zal laten vaccineren. „Ik ben kerngezond, waarom zou ik het dan nodig hebben?”

Adverteerders financieren valse informatie over corona

Relatief weinig vertrouwen

Hij is een van de bijna twee miljoen Nederlanders (11 procent) die bij voorbaat ‘nee’ zeggen tegen een coronavaccin, zo blijkt uit onderzoek dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) publiceerde in juni. Een nog grotere groep, drie miljoen (18 procent), twijfelt. Van de resterende 71 procent wil een groot deel eerst weten of ze al Covid-19 hebben gehad voordat ze eventueel een prik halen. Slechts de helft van de bevraagden zegt onomwonden ‘ja’.

Vertrouwen in een eventueel coronavaccin ligt daarmee relatief laag. Tegen bijvoorbeeld difterie, kinkhoest, tetanus en polio is 92,6 procent van de bevolking ingeënt. Het RIVM-onderzoek keek niet naar de motivatie van de twijfelaars, maar duidelijk is dat er wantrouwen moet worden overwonnen om een coronavaccin tot een succes te maken. Als een groot deel van de bevolking een vaccin weigert wordt groepsimmuniteit immers moeilijk haalbaar.

Toch ziet het RIVM voorlopig geen reden om in actie te komen, zo reageert woordvoerder Coen Berends. Eerder bestreed het instituut lage vaccinbereidheid met voorlichting en een-op-een contact met experts, maar hoe moet je voorlichting geven als er überhaupt nog geen werkend vaccin is?

Dat het vaccin nog niet bestaat is voor tegenstanders echter geen reden om terughoudend te zijn met kritiek. In Facebookgroepen waar tegenstanders van lockdownmaatregelen samenkomen is de discussie over de wenselijkheid van een eventueel vaccin allang beslecht. Gesprekken gaan vooral over gevreesde dwangmaatregelen.

‘Slecht gevoel’

In de discussiegroepen van Viruswaanzin, drijvende kracht achter de laatste (verboden) protesten tegen coronamaatregelen op het Malieveld en elders, handelt een recent draadje over mogelijkheden te ontkomen aan gedwongen vaccinatie. Nederland ontvluchten, „gaat lastig worden”, zo vreest een groepslid, als vaccinstatus straks in het paspoort geregistreerd wordt. Een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid noemt dit in een reactie „een misleidend verhaal zonder enige kern van waarheid”. In Nederland is gedwongen vaccinatie tot nu toe niet toegestaan.

Minder zichtbaar zijn vaccinweigeraars die wel hechten aan de noodzaak van coronabestrijding. Online zijn ze te vinden omdat ze zich kritisch reageren op berichten uit conventionele media. Carla Sok uit Meppel bijvoorbeeld. De 49-jarige jongerenbegeleider noemt Covid-19 „een ernstige ziekte”, maar de snelheid waarmee nu een vaccin wordt ontwikkeld geeft haar „een slecht gevoel”. De ontwikkeling van een vaccin kan onder normale omstandigheden langer dan vijf jaar duren, weet ze. „Ik wil gedegen onderzoek. Wat doet het vaccin op die lange termijn? Zolang dat niet bekend is, wordt er niet geprikt.”

In tegenstelling tot hardcore vaccinweigeraars zet Sok echter de deur op een kier om zich van de noodzaak van een coronavaccin te laten overtuigen. Het ministerie van Volksgezondheid broedt al op een aanpak om dergelijke twijfelaars over de streep te trekken, zo laat een woordvoerder weten. Daarbij zal vooral worden ingezet op „volledige en heldere informatie over het vaccin” en „actief weerwoord” tegen desinformatie. Hoe die strategie er in de praktijk uit zal zien is nog niet bekend. Het RIVM publiceert in augustus de resultaten van nieuw onderzoek naar de vaccinbereidheid. Volgens deskundigen is het nog te vroeg om te zeggen hoe die zich zal ontwikkelen.

Verdienen aan desinformatie over het coronavirus pagina C4-5