Eiwit in veevoer: ‘Wat er niet inkomt, gaat er ook niet uit’

Vier vragen over veevoer In het hele land protesteerden boeren tegen het nieuwe voerbeleid van Landbouwminister Schouten. Wat houdt dat beleid in en waarom zijn melkveehouders er boos over?

Boeren bij het Binnenhof, demonstrerend tegen het voerplan van landbouwminister Schouten.
Boeren bij het Binnenhof, demonstrerend tegen het voerplan van landbouwminister Schouten. Foto Phil Nijhuis/ANP

Het is al bijna een vertrouwd gezicht: tractoren die over de snelwegen kachelen en door het centrum van steden trekken. Maandagmiddag zorgden boeren voor een fikse file op de A2 richting Den Bosch. En de afgelopen week was het raak op plekken als Deventer, Groningen, Den Haag, Eindhoven en Amsterdam.

De boeren protesteerden tegen het besluit van Landbouwminister Carola Schouten (ChristenUnie) om vanaf september minder eiwit in veevoer toe te staan. Daarmee wil ze het stikstofprobleem in Nederland te lijf gaan. Boze melkveehouders vinden dat de minister zich niet mag bemoeien met de manier waarop ze hun dieren voeren. Dan „is ons laatste stukje zelfbeschikking ten einde”, in de woorden van de radicale boerenorganisatie Farmers Defence Force.

1Wat houdt het plan van Schouten precies in?

Om te voldoen aan Europese natuurwetgeving, moet Nederland de uitstoot van stikstof flink terugbrengen. Het kabinet probeert dat op verschillende manieren, waaronder via veevoer.

Koeien krijgen naast bijvoorbeeld gras ook krachtvoer met daarin eiwitten. In eiwit zit stikstof, die koeien gedeeltelijk ook weer uitscheiden in urine, waarbij ammoniak wordt gevormd. Dat wil Schouten terugbrengen door het eiwitgehalte in veevoer te verlagen. Het principe is simpel, zegt veevoerdeskundige Jan Dijkstra van Wageningen University en Research: wat er niet inkomt, gaat er ook niet uit.

Lees ook: Kamer wil doorrekening veevoermaatregel

2 Waarom zijn boeren daar zo boos over?

Omdat ze zeggen dat minder eiwit slecht is voor de gezondheid van hun koeien. Net als bij mensen zijn eiwitten voor koeien belangrijk bij de werking van het afweersysteem en nodig voor de spieropbouw, zegt Dijkstra.

Maar hoe erg is een vermindering van het eiwit? In het programma Een Vandaag zei een melkveehouder vorige week dat hij doodgeboren kalveren verwacht nadat de maatregel in september ingaat. „Dat zie ik in de praktijk niet snel gebeuren”, zegt Dijkstra, maar hij beaamt wel dat vooral kalveren kwetsbaar zijn voor eiwittekorten.

Schouten zegt op haar beurt „niet door de ondergrens van diergezondheid” te gaan. Het ministerie van Landbouw stelt dat er uitzonderingsmogelijkheden bestaan, maar volgens Dijkstra kan een melkveehouder daar alleen gebruik van maken als het gemiddelde eiwitverbruik op zijn of haar bedrijf laag genoeg ligt. Toch denkt hij dat Nederlandse koeien over het algemeen wel met iets minder eiwit toe kunnen: ze krijgen volgens hem naar schatting zo’n 10 procent meer eiwit binnen dan ze nodig hebben. „Maar dan heb ik het over gemiddelden.”

Een tweede, minder vaak gehoorde reden voor de boerenboosheid: koeien die minder eiwit binnenkrijgen, geven ook minder melk.

3 Hoe nuttig is de maatregel?

Schoutens voerplan loopt van september tot en met december en zou 0,2 kiloton ‘stikstofwinst’ moeten opleveren. Dat gaat zeker geen grote bijdrage leveren aan het terugdringen van het stikstofoverschot in kwetsbare Natura 2000-gebieden. Maar het is volgens de minister wél genoeg om de bouw van 75.000 woningen mede mogelijk te maken. Woningbouw veroorzaakt namelijk relatief weinig stikstofuitstoot.

Maar het is de vraag hoe boeren in de praktijk met het nieuwe voerregime om zullen gaan. Het staat ze namelijk vrij om ter compensatie van minder eiwit in krachtvoer bijvoorbeeld meer eiwitrijk gras te geven, zegt Dijkstra. Daarmee zou de stikstofwinst volgens hem geheel of gedeeltelijk ongedaan gemaakt kunnen worden.

Mobilisation for the Environment, de organisatie die het Nederlandse stikstofprogramma PAS succesvol aanvocht bij de Raad van State, noemt de voermaatregel „prutswerk in de marge en juridisch gezien bepaald erg onzeker”.

4 Gaat de voermaatregel in, ondanks al het verzet?

Waarschijnlijk wel. Schouten verwacht dat haar voorstel uitvoerbaar en handhaafbaar is en wél standhoudt bij de rechter.

Vorige week werd na een lang Kamerdebat diep in de nacht nog wel een motie aangenomen van VVD en CDA om een alternatief voerplan van verschillende boerenorganisaties zo snel mogelijk door te laten rekenen door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). In dat plan hebben boeren veel meer ruimte om zelf te kiezen hoe ze eiwit in voer verminderen.

Maar Schouten zei vorige week tegen de NOS dat ze „geen zoete broodjes” wilde bakken. Oftewel: het alternatieve plan wordt doorgerekend maar de kans is zeer klein dat Schoutens voorstel van tafel gaat. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zou het boerenplan een „hoge uitvoeringslast” hebben, vanwege de vrijheid die melkveehouders hebben om zelf tot een stikstofreductie te komen.