Brand verwoest nucleaire installatie Iran, mogelijk aangericht door Israël

Nucleaire installatie Een ernstige brand bij de verrijkingsfabriek van Natanz lijkt het gevolg van sabotage. Zat Israël hier achter, zoals analisten vermoeden?

De verwoeste hal van de Iraanse nucleaire installatie bij Natanz, net na de brand.
De verwoeste hal van de Iraanse nucleaire installatie bij Natanz, net na de brand. Foto Iraanse atoomagentschap/via AFP

Een hal in het Iraanse nucleaire complex van Natanz met geavanceerde snelle centrifuges voor de verrijking van uranium is zwaar beschadigd geraakt door een brand. Hoewel er nog geen harde bewijzen voor zijn, gaan veel analisten ervan uit dat de brand het gevolg was van sabotage, mogelijk door Israël. In het laatste geval zou er sprake zijn van een ernstige escalatie in de toch al gespannen betrekkingen tussen beide landen.

De brand brak donderdag uit. Sommige bronnen in Iran stelden aanvankelijk dat die ontstond door cyber-sabotage vanuit het buitenland. Later opperden anderen dat de brand volgde op een explosie, die door buitenlandse agenten zou zijn bewerkstelligd.

Nadat de Iraanse autoriteiten aanvankelijk nogal luchtig over de brand hadden gedaan – het zou slechts om een afgebrande industriële loods zijn gegaan – erkenden ze zondag alsnog dat er grote schade door was ontstaan aan een hal waar geavanceerde centrifuges gebruiksklaar werden gemaakt. Veel waardevolle apparatuur was verloren gegaan. Het programma voor de bouw van geavanceerde centrifuges zou er maanden vertraging door oplopen, aldus Behrouz Kamalvandi, woordvoerder van de Iraanse Atoomenergie-organisatie.

‘Bom van Israël’

De Iraanse autoriteiten zeiden de oorzaak van de brand te kennen maar daarover om veiligheidsredenen te zwijgen in het openbaar. The New York Times vond echter een bron bij een Midden-Oosterse inlichtingendienst, die wist te melden dat Israël er achter zit en gebruik had gemaakt van een bomexplosie om de hal in aanbouw te verwoesten. Een anoniem lid van de Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde eveneens dat het om een bom was gegaan. Bij de BBC kwam een melding binnen waarin een tot dusverre onbekende organisatie, Homeland Cheetahs, de verantwoordelijkheid op zich nam voor de verwoestingen in Natanz. De organisatie zou bestaan uit Iraniërs in de defensiesector die geen vertrouwen meer in de Iraanse regering hebben. Maar veel analisten namen deze claim niet serieus.

Israël hield zich intussen op de vlakte. „Niet elke gebeurtenis in Iran houdt noodzakelijkerwijs verband met ons”, verklaarde minister van Defensie Benny Gantz, zonder berichten over een Israëlische rol bij de brand overigens tegen te spreken. Minister van Buitenlandse Zaken Gabi Ashkenazi stelde zondag op een persconferentie: „Iran kan niet worden toegestaan om kernwapens te hebben. Voor dat doel ondernemen wij acties waarover maar beter niet te veel gezegd kan worden.”

Meer verrijking dan toegestaan

De verrijkingsfabriek van Natanz, zo’n driehonderd kilometer ten zuiden van Teheran, was een van de schaarse nucleaire complexen die open mochten blijven na het akkoord dat Iran in 2015 sloot met de internationale gemeenschap over beperkingen op zijn nucleaire programma, in ruil voor opheffing van economische sancties. In 2019, een jaar na de eenzijdige terugtrekking van de Verenigde Staten uit dit akkoord en de invoering van nieuwe sancties, maakte Iran bekend uranium te zullen verrijken tot boven de 3 procentsgrens die in 2015 was afgesproken. Nu zou Iran uranium verrijken tot 4,5 procent. Voor kernwapens is uranium nodig dat 90 procent verrijkt is.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo vertelde de VN-Veiligheidsraad vorige week echter dat nieuwe geavanceerde Iraanse centrifuges uranium vijftig keer zo snel kunnen verrijken als de oude. Daardoor zou Iran, als het wilde, binnen enkele maanden over uranium kunnen beschikken dat voldoende was verrijkt voor gebruik in kernwapens. Iran zelf heeft overigens altijd gezegd dat zijn nucleaire programma slechts voor vreedzame doeleinden is.

Het is niet duidelijk of de brand in Natanz verband houdt met een paar andere recente explosies en branden in Iran, waaronder een explosie in een raketfaciliteit in het oosten van Teheran vorige week en twee ontploffingen in energiecentrales elders in het land.

Israël verklaarde eerder dit jaar te zijn ontsnapt aan een cyberaanval op zijn drinkwatervoorziening. In 2007 maakten Israël en de VS met hulp van de Nederlandse AIVD een reeks centrifuges in datzelfde Natanz onklaar met het zogeheten Stuxnet-virus.

Lees ook: AIVD infltreerde in nucleair complex in Iran