Profiel

Hoe de eerder vooraanstaande feministe Sara Winter in het kamp van Bolsonaro kwam

Sara Winter De ex-feministe Sara Winter groeide uit tot een van de meest militante steunpilaren van de ultrarechtse Braziliaanse president.

Foto Carl de Souza / AFP

In een vorig leven heette Sara Winter nog ‘Sara Giromini’ zoals haar ouders haar noemden en was ze een van de meest vooraanstaande feministes in Brazilië. Tijdens het WK Voetbal in 2014 trok ze internationaal de aandacht door op de beroemde boulevard van Copacabana met ontbloot bovenlijf en roze geverfde haren een pop van Jair Bolsonaro te ‘castreren’. Bolsonaro, toen nog congreslid, was met zijn constante stroom vrouwonvriendelijke uitlatingen de aartsvijand van de feministische beweging in Brazilië.

Lees ook Bolsonaro tiert, Brazilië schrikt

Nu, zes jaar later, is Winter (28) getransformeerd tot een van Bolsonaro’s meest toegewijde steunpilaren. Ze is oprichter van een gewapende militie van fanatieke, extreem-rechtse Bolsonaro-aanhangers, de ‘Groep van 300’. Die hadden tot voor kort hun kamp opgeslagen in het politieke hart van de hoofdstad Brasília, en hebben als zelfverklaard doel alle aanvallen van tegenstanders op hun president af te slaan. Winter is op sociale media een belangrijke influencer en ideoloog voor Bolsonaro’s achterban. Als feministe was ze voorstander van vrouwenrechten, homorechten en legale abortus, nu is Winter bekeerd tot het katholicisme, extreem-rechts en voert ze een felle strijd tegen zwangerschapsonderbreking.

Winter speelt ook een hoofdrol in een affaire die Bolsonaro in grote moeilijkheden kan brengen. Het hooggerechtshof is bezig met een omvangrijk onderzoek naar de mogelijke fabricage en verspreiding van nepnieuws door naasten van de president: twee van zijn zonen en onder meer Sara Winter zijn verdachten. Met de inzet van nepnieuws zouden de verkiezingen van 2018 mogelijk zodanig zijn beïnvloed dat het Bolsonaro lukte te winnen. Het hoogste kiestribunaal begon vorige maand een onderzoek dat in het uiterste geval zou kunnen leiden tot een gedwongen aftreden van de president.

Metamorfose

Voor Bolsonaro komt het bovenop andere problemen. Hij staat onder grote politieke druk vanwege zijn lakse aanpak van de coronavirusuitbraak. Brazilië is een van de zwaarst getroffen landen ter wereld. En de piek lijkt nog niet in zicht. Uit peilingen blijkt dat 70 procent van de bevolking geen vertrouwen meer in hem heeft.

Protest tijdens het WK voetbal in 2014 tegen Bolsonaro

Foto Gustavo Serebrenick/AFP

Tegelijkertijd heeft Bolsonaro nog een vaste aanhang van zo’n 30 procent, volgelingen zoals Winters ‘Groep van 300’. Tijdens wekelijkse pro-Bolsonaro protesten en via sociale media bestempelen ze het hooggerechtshof – en in een adem het Congres – als „één grote communistische, linkse bende” en roepen ze op tot sluiting van deze democratische instituties. Militair ingrijpen zou daarbij geoorloofd zijn.

Toen op last van rechter Alexandre de Moraes van het hooggerechtshof in juni invallen werden gedaan bij verdachten in het nepnieuwsonderzoek, zette Winter een filmpje online waarin ze de rechter rechtstreeks aanspreekt: „We zullen nagaan waar u woont en met wie. U zult nooit meer rust hebben in uw leven.”

Lees ook In de regering van Bolsonaro blijven vrijwel alleen militairen over

Hoe kwam deze opmerkelijke steunpilaar in het kamp van Bolsonaro?

Winters metamorfose kwam niet uit de lucht vallen. Ze is al haar hele leven zoekende, naar erkenning, naar houvast, blijkt uit een documentaire over haar leven van regisseur Julia Sondermann die eerder dit jaar uitkwam bij de conservatieve Braziliaanse streamingdienst Lumine. Ze groeide op in de deelstaat São Paulo in een arbeidersgezin, als nazaat van arme Europese migranten die na de afschaffing van de slavernij naar Brazilië trokken. Van kindsbeen af aan maakte Sara geweld en misbruik binnen haar familie mee. Op haar zestiende werd ze uit het huis gezet door een oudere broer die lid is van een drugsbende. Ze belandde in de prostitutie en werd ook daar opnieuw mishandeld en misbruikt door klanten.

Femen

In 2012 verandert haar leven. Ze komt – na het lezen van een oproep over een protest – via internet in contact met de radicale feministische beweging Femen uit Oekraïne. Ze voelt zich eindelijk gehoord in haar pijnlijke persoonlijke ervaringen met geweld en sluit zich bij hen aan. Femen-activisten staan bekend om zijn felle protesten, vaak topless of geheel naakt en de beweging is juist bezig een afdeling in Brazilië op te richten. In Winter zien ze de perfecte vertegenwoordiger. Ze nodigen haar uit voor een training in de Oekraïne. Winter voelt zich aanvankelijk als een vis in het water en ze werpt zich in haar eigen oerconservatieve katholieke land volop in de vrouwenstrijd als pro-abortusactiviste.

Na ruim een jaar loopt het mis tussen Femen en Winter. Ze is er volgens de Oekraïense vrouwengroep nog niet aan toe om „een leider te zijn”. Winter richt haar eigen groep Bastardxs op om „de wereld te verbeteren”. Ze wordt een boegbeeld in de strijd voor homorechten en anti-religieus activisme als ze halfnaakt een vriendin, ook een activiste, vlak voor een kerk in Rio de Janeiro innig kust.

Op internet circuleren er ondertussen berichten dat ze sympathieën zou hebben voor neonazi groeperingen. Winter ontkent, maar geeft toe dat ze rond haar vijftiende sympathieën had voor de nazi’s tot ze besefte dat dit heel „foute ideeën waren”.

Die vrouwen waren alleen uit op geld. Ze wilden tassen van Chanel

Als ze zwanger raakt, in 2015, wordt ze naar eigen zeggen gevoeliger en kritischer over abortus. Ze maakt publiekelijk bekend dat ze ooit een abortus onderging. Ze wordt verder het katholieke geloof ingezogen, vraagt vergeving aan de Kerk die ze voorheen zo fel aanviel en bekeert zich. In haar boek De zeven keren dat ik door het feminisme werd verraden geeft ze snoeihard op Femen af. „Die vrouwen waren alleen uit op geld. Ze wilden tassen van Chanel en andere dure spullen. Ik wilde juist opkomen voor de rechten van vrouwen en tegen het geweld dat ik zelf had ervaren”, zegt ze.

Pamflet van Sara Winter samen met Jair Bolsonaro, najaar 2018

Foto Carl de Souza/AFP

Ze wordt fanatiek lid van de anti-abortusbeweging. In de documentaire is het moment suprême van haar verandering wanneer ze haar tatoeage van de Mexicaanse kunstenares en feministe Frida Kahlo laat weghalen en er de Heilige Maria voor in de plaats laat zetten.

Onder huisarrest

In 2016 verschijnt Sara Winter, inmiddels geblondeerd en vol tatoeages, voor het eerst samen op beeld met Jair Bolsonaro die dan al druk bezig is zich voor te bereiden op zijn verkiezingscampagne. „Kijk Sara Winter is genezen van het feminisme!”, lacht Bolsonaro in de camera naast een stralende Winter. Ze blijkt als bekeerde anti-feministe enorm veel succes te hebben.

Lees ook Wat heeft Bolsonaro na 12 maanden beleidsmatig voor elkaar gekregen?

Haar populariteit groeit en haar boek verkoopt goed. Ze organiseert het eerste antifeministische congres in een kerk en deelt plastic foetus-poppetjes uit om haar anti abortus strijd kracht bij te zetten. Bolsonaro zet de voormalig Femen-activiste die hem ooit nog symbolisch castreerde, ondertussen handig in voor zijn eigen zaak. Ze gaat zich bezighouden met vrouwenzaken op het ministerie van Familiezaken, maar raakt daar al vrij snel in de clinch met collega’s.

Vervolgens richt ze de militante ‘Groep van 300’ op. De topless foto’s van Winter met bloemenkransen maken plaats voor foto’s waar ze met harde blik en twee pistolen in haar hand recht de camera in kijkt. Wapens zijn nodig voor zelfverdediging meent ze, zo kunnen vrouwen zich pas echt verdedigen tegen geweld. Het past helemaal in de retoriek van Bolsonaro die de wapenwet wil versoepelen.

En nu haar ‘held’ steeds verder onder druk komt te staan door onderzoeken, groeit haar vechtlust. Of het nu linksom of rechtsom is, steeds valt Winter terug op het extremisme. Na haar dreigende woorden aan het adres van rechter De Moraes, is ze kortstondig vastgezet. Ze staat nu onder huisarrest. Via Facebook organiseert ze videosessies voor Bolsonaro-aanhangers en zweept ze hen verder op. „Ik bereid me voor op de strijd die gaat komen”, belooft ze haar kijkers. „Dit is nog maar het begin.”