Een grote dag voor bestuurders, ‘techneuten’ en ook voor uw pensioen

Pensioenen Het ledenparlement van de FNV stemde zaterdag in met nieuwe regels voor pensioenfondsen. Tijd om nieuwsgierig te worden.

FNV-voorzitter Han Busker praat de pers bij na een vergadering van het FNV-ledenparlement. De leden stemden tijdens de bijeenkomst voor het nieuwe pensioenstelsel.
FNV-voorzitter Han Busker praat de pers bij na een vergadering van het FNV-ledenparlement. De leden stemden tijdens de bijeenkomst voor het nieuwe pensioenstelsel. Foto Remko de Waal / ANP

Pensioen is als water uit de kraan en stroom uit het stopcontact.

Het is er.

Maar hoe het werkt? Ach, dat weten een paar bestuurders en wat ‘techneuten’ wel. De meeste Nederlanders die voor hun pensioen sparen of die gepensioneerd zijn, stoppen hun jaarlijkse pensioenoverzicht in een ordner, een mapje of een schoenendoos. Zo, ook weer gedaan.

Want pensioen, dat is lastig. Zoveel jargon. Je kijkt er misschien naar uit, naar pensioen, maar het geeft sommige mensen ook een gevoel van onmacht. Ouder worden. Sterven. Zoals iemand in een onderzoekje eens zei: ik ga liever naar de tandarts dan me verdiepen in pensioenen.

Daarom lijkt er zaterdag niet zo veel te zijn gebeurd toen het ledenparlement van de FNV akkoord ging met de uitwerking van nieuwe regels voor pensioenfondsen. Maar voor die paar bestuurders en ‘techneuten’ was het een grote dag. En voor u ook. Want pensioen is iets voor zo’n 10 miljoen werkenden en gepensioneerden. De pensioenfondsen bezitten samen ongeveer 1.400 miljard euro aan beleggingen. Twee keer wat Nederland jaarlijks aan goederen en diensten produceert. Die volle pensioenkassen zijn de symbolen van spaarzaamheid en nijverheid waarmee Nederlandse politici zich in Brussel afzetten tegen anderen. ‘Wij’ hebben gespaard voor de kosten van de vergrijzing, jullie niet.

Die nieuwe regels bepalen straks, als de wetgeving is afgerond, met hoeveel de pensioenen jaarlijks zullen stijgen of dalen.

Het fiat van het FNV-ledenparlement bezegelt, voor nu, een politiek-sociale strijd van meer dan twintig jaar. Twee thema’s kwamen steeds terug: wie betaalt de rekening nu er steeds meer gepensioneerden komen en de pensioenen, door de dalende rente, ook steeds duurder worden voor werkgevers en werknemers?

Lees ook: De vakbond is akkoord: het pensioen wordt verbouwd

Een echt consensusonderwerp

Een generatie politici heeft er z’n tanden op stuk gebeten. Van Mark Rutte (VVD) als beginnend staatssecretaris op Sociale Zaken in 2002 tot Jetta Klijnsma (PvdA) in 2016. En nu lukt het de onvermoeibare sjouwer Wouter Koolmees (D66) wél.

De nieuwe regels moeten rust brengen. Want pensioen was decennia nooit een politiek en sociaal strijdpunt. Het was er gewoon.

Pensioen was klassiek paternalistisch. Werkgevers en werknemers betalen samen voor een pensioen bovenop je AOW. Pensioen zat in cao’s en was het domein van bedrijven en vakbonden. Vandaar dat het FNV-ledenparlement ermee moest instemmen.

Pensioen was een echt consensusonderwerp. De eerste barstjes ontstonden eind vorige eeuw. De beurskoersen gingen door het dak. Opeens kwam de vraag op: van wie zijn die beleggingswinsten eigenlijk? Gepensioneerden gingen zich roeren. Zij zagen de winsten ten goede komen aan bedrijven en werknemers die veel minder, of zelfs nul premie gingen betalen. Soms kregen bedrijven zelfs tientallen miljoenen teruggestort door hun eigen pensioenfonds.

Na 2001 sloeg de stemming compleet om. De beurzen kelderden, de economie zakte in en het ging vervolgens alleen nog maar over de verdeling van de (relatieve) armoede. De pensioenpremies moesten drastisch omhoog. Na 2009 bleven veel pensioenen bevroren. Pensioenbazen gingen over verlágingen nadenken, zo bar was het. Toezicht werd strenger.

Versobering en verslechtering volgden elkaar op. Geen pensioen meer op basis van je laatste loon, maar op basis van gemiddeld loon. Niet meer eerder stoppen, maar langer doorwerken.

Een deel van de kiezers voelde zich verliezers en zo werd pensioen ook een politiek thema: welkom 50Plus.

Elke nieuwe crisis in de economie of op de beurzen was een optater. De ultra-lage rente die ECB-president Mario Draghi in de eurocrisis introduceerde, bleek de genadeklap.

Het moest anders. Minder collectieve garanties, eerlijker premies voor jongeren, individuele pensioenrekeningen en de (on)zekerheid dat de winsten of verliezen op de beurs tot meer of minder pensioen leiden.

En nu? De bestuurders en ‘techneuten’ gaan voor u verder. En u? Minister Koolmees liet onderzoek doen. U weet wel dat er iets gaat veranderen, maar wat precies? Uw stemming is „vrij gelaten” schrijft onderzoeksbureau Kantar. „Er heerst vooral het gevoel dat je weinig of geen invloed hebt op wat er gaat gebeuren.”

5 vragen over het nieuwe pensioen pagina 8-9