Macron treedt uit de schaduw van zijn premier

Premierswissel De Franse president Macron heeft zijn populaire premier Édouard Philippe vervangen door de bij het grote publiek onbekende Jean Castex. Hij hoopt zo een nieuwe impuls te geven aan de laatste twee jaar van zijn presidentschap.

President Macron schudt de hand van Jean Castex bij een evenement in januari. Vrijdag werd Castex benoemd tot premier.
President Macron schudt de hand van Jean Castex bij een evenement in januari. Vrijdag werd Castex benoemd tot premier. Foto Ludovic Marin/AFP)

Veel Fransen waren stomverbaasd toen het Élysée vrijdag de naam bekendmaakte van hun nieuwe premier. De 54-jarige Jean Castex is burgemeester van Prades, een dorpje met 6.124 inwoners in de oostelijke Pyreneeën. Hij vervangt Édouard Philippe, die vorige zondag verkozen werd als burgemeester van Le Havre, en die de laatste maanden populairder was geworden dan president Emmanuel Macron zelf.

Het dorpje vertelt niet het hele verhaal. Castex was de voorbije maanden ‘Monsieur Déconfinement’ – de architect achter de schermen van de versoepeling van de lockdown. Hij was onder president Nicolas Sarkozy vice-secretaris-generaal van het Élysée. Castex vertegenwoordigt de regering in de organisatie van de Olympische Spelen van 2024. Hij wordt omschreven als competent, sympathiek en een goed dienaar van de staat. Hij is onbekend bij het grote publiek maar dat was Philippe ook toen die in 2017 door Macron werd aangesteld als premier.

Officieel heet het dat premier Philippe vrijdag het ontslag van zijn regering heeft aangeboden, en dat de president dat ontslag heeft aanvaard. In werkelijkheid gaat het om een ploegwissel waarover al maanden wordt gespeculeerd.

Ondankbare baan

Premier zijn in Frankrijk is altijd een ondankbare baan. Die kan altijd zomaar opgeofferd worden voor het grotere belang van het presidentschap – als hij of zij het slecht doet of, zoals in het geval van Philippe, als hij het juist een beetje te goed doet.

Macrons presidentschap zat al voor de coronacrisis in het slop, en een verandering van premier is dan een handige manier om een doorstart te maken. Macrons partij, La République en Marche, heeft bijzonder slecht gepresteerd bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorige week. Toen in 2014 de socialisten werden afgestraft bij de lokale verkiezingen verving president François Hollande zijn premier Jean-Marc Ayrault door Manuel Valls, die een rechtser en daadkrachtiger profiel had.

Een breuk is de aanstelling van Castex nochtans niet. Zoals Philippe stamt hij uit de rechts-conservatieve partij Les Républicains, het vroegere UMP, al behoort Castex tot de behoudende stal van Sarkozy en Philippe tot de meer liberale vleugel van oud-premier Alain Juppé. Beiden zijn afgestudeerd bij de ENA, de eliteschool die de meeste Franse politici heeft geproduceerd.

In 2019 had Macron de afschaffing van de ENA aangekondigd als antwoord op de gele hesjes-crisis. Daarmee wilde hij het elitaire karakter van de Franse politiek aanpakken. Maar in afwachting van een commissie-advies bestaat de ENA nog altijd en Macrons nieuwe premier is gewoon opnieuw een ‘énarque’.

Doorbraak van de Groenen

Een antwoord op de uitslag van de lokale verkiezingen is de aanstelling van Castex ook niet. Die werden gekenmerkt door een spectaculaire doorbraak van de groenen van EELV die grote steden als Lyon en Bordeaux hebben binnengehaald. De volledige nieuwe regeringsploeg wordt pas woensdag bekendgemaakt, maar de EELV heeft al gezegd dat het niet tot de regering wenst toe te treden. In 2017 sloot een aantal EELV-prominenten zich nog bij Macrons beweging aan.

Door voor een burgemeester van het platteland te kiezen geeft Macron wel het signaal dat hij ‘la France profonde’ bij het beleid wil betrekken. Het gevoel van uitsluiting dat leeft bij veel Fransen buiten de grote steden was een component van het gele hesjes-protest dat de eerste helft van Macron presidentschap heeft overschaduwd.

Het was wellicht ook niet toevallig dat toen Macron donderdag een tip van de sluier oplichtte hij dat niet in een interview met een Parijse krant deed, maar met een netwerk van regionale kranten, waaronder La Voix du Nord.

In dat interview zei Macron dat hij „een nieuwe weg” wenst in te slaan om het „economisch, sociaal en ecologisch” herstel van het land te begeleiden. Hij beloofde onder meer een „massieve en duurzame” investering in de gezondheidssector.

Helden van de coronacrisis

Vorig jaar ging het personeel van de openbare ziekenhuizen massaal de straat op tegen bezuinigingen daar – sindsdien zijn zij de helden van de coronacrisis geworden. Castex kan daar van pas komen: hij is goed ingevoerd in de zorgsector.

Macron had verder aandacht voor zowel ouderen als jongeren. Wat de eerste betreft wil hij zijn pensioenhervorming uit de ijskast halen waarin die bij het begin van de coronacrisis was beland. Tegen die hervorming is begin dit jaar maandenlang gestaakt. Macron maakt zich sterk dat juist de frontlijnberoepen waarvoor tijdens de coronacrisis is geapplaudisseerd baat zullen hebben bij zijn puntensysteem. Maar het plan blijft geweldig impopulair bij de Fransen in het algemeen.

Macron wil ook een extra inspanning doen voor de jongeren om te verhinderen dat door de coronacrisis een hele generatie wordt opgeofferd. Hij stelt een financiële stimulans voor om bedrijven aan te moedigen jongeren in dienst te nemen.

Gevraagd naar het felle protest tegen zijn beleid van de voorbije jaren sprak de president ook een mea culpa uit. „Ik ben soms onhandig geweest. Ik heb sommige hervormingen te snel willen doorvoeren. Dat gaat niet zonder dialoog.” Édouard Philippe gaat nu vroeger dan verwacht terug naar Le Havre, waar Macron hem drie jaar geleden wegplukte. Volgens veel waarnemers gaat hij zich daar voorbereiden op een eigen gooi naar het presidentschap in 2022.

Lees ook: Opeens lijkt ook Macron vergroend