Recensie

Recensie

De ‘enige aardige volwassene’ randde hen steeds weer aan

Turnen De documentaire Athlete A laat zien hoe het kon dat arts en osteopaat Larry Nassar jarenlang Amerikaanse turnsters seksueel misbruikte.

Zou het seksueel misbruik in de Amerikaanse turnsport aan het licht zijn gekomen als een verslaggever van The Indianapolis Star niet bij toeval was getipt? Marisa Kwiatkowski werkt in de zomer van 2016 aan een verhaal over verhulling van misbruik op scholen, als een bron haar wijst op USA Gymnastics. Kwiatkowski en collega’s komen erachter dat de Amerikaanse turnbond, met hoofdkantoor in Indianapolis, klachten over seksueel misbruik beschouwt als geruchten wanneer ze niet zijn voorzien van een handtekening van het slachtoffer of ouders. Bezwaren tegen 54 trainers zijn, in strijd met de wet, blijven liggen.

A blind eye to sex abuse’, kopt de regionale krant op zijn voorpagina op 4 augustus 2016. Veel ogen in de VS zijn dan gericht op de Spelen van Rio. Maar oud-turnster Rachael Denhollander leest het artikel, met afgrijzen. Zij is in 2000 als vijftienjarige aangerand door een arts en besluit contact op te nemen met de redactie van de Star.

Medailles en geld

Athlete A is een documentaire over het grootschalige misbruik door Larry Nassar, voormalig teamdokter van de Amerikaanse turnsters en als osteopaat jarenlang werkzaam voor Michigan State University. Maar het is ook een verhaal over wrede trainers en ijdele bestuurders, die medailles en geld belangrijker vinden dan de fysieke, emotionele en mentale staat van jonge meisjes en vrouwen. „Larry was de enige aardige volwassene onder het personeel van USA Gymnastics”, aldus oud-turnster Jamie Dantzscher.

Dantzscher won met het Amerikaanse team brons bij de Spelen van Sydney in 2000, maar was „niet trots om olympiër te zijn”. Maggie Nichols droomde ook van een olympische medaille. Zij dient in juni 2015 als eerste turnster bij USA Gymnastics een klacht in over Nassar - in de documentatie wordt zij aangeduid als ‘Athlete A’. De arts heeft bij een behandeling zijn vingers in haar vagina gestopt. Als zij een teamgenote vraagt of dat normaal is, luidt het antwoord: „Ja, dat doet hij bij mij ook.”. Nichols, lid van het Amerikaanse team, laat het er niet bij zitten. Haar klacht komt terecht op het bureau van voorzitter en directeur Steve Penny.

Penny is de commerciële man van de turnbond. De marketeer komt in 1999 in dienst bij USA Gymnastics, waar hij zich ontfermt over sponsoring, marketing, tv-rechten en evenementen – portefeuilles die garant staan voor miljoenen dollars. USA Gymnastics is een merk met een gezond imago. Penny wil voorkomen dat de praktijken van Nassar publiekelijk worden en weet de zaak-Nichols te traineren.

De grens tussen coaching en mishandeling vervaagt

Jennifer Sey oud-turnkampioen

De façade van turnen als gezonde sport, terwijl in praktijk alles draaide om financieel en sportief succes, ontstaat al tijdens de Olympische Spelen van Los Angeles in 1984. Mary Lou Retton wint als eerste Amerikaanse goud op de individuele meerkamp. De Amerikanen vallen massaal voor de glimlachende tiener, turnen wordt onderdeel van de ‘American Dream’.

Coach van Retton is Bela Karolyi, een Roemeen die in 1981 met zijn vrouw Marta naar de VS komt. Zij leidden de veertienjarige Nadia Comaneci in 1976 naar de eerste perfecte turnoefeningen in de historie. Bela en Marta beginnen in Texas een sportschool en groeien uit tot de meest invloedrijke begeleiders binnen USA Gymnastics.

Geen ouders, geen mobiel

De ‘Karolyi Ranch’ is vanaf 2001 de plek waar turnsters van de nationale ploeg maandelijks zijn overgeleverd aan het nietsontziende regime van coaches en trainers; ouders zijn niet welkom, mobiele telefoons hebben geen of nauwelijks bereik.

De ranch staat symbool voor de situatie in de top van het turnen. „De meisjes gaan naar trainingsscentra als ze tien zijn,” zegt oud-kampioene Jennifer Sey daarover. „Ze worden misbruikt en mishandeld, jarenlang. Als ze meerderjarig zijn, is de grens tussen zware coaching en kindermishandeling vervaagd. Dus als er echt sprake is van seksueel misbruik, dan vertrouw je niet op je eigen oordeel. Als een dokter dan, zonder handschoen, zijn vingers in je vagina stopt, denk je wellicht: hij is een goede arts.”

Voor Larry Nassar ging dit heel lang op. „Ik haat deze zin, maar ik keek echt uit naar zijn behandelingen,” vertelt Jamie Dantzscher. Tot ook zij besefte dat „deze pedofiel” moet worden gestopt. Met Rachael Denhollander, Maggie Nichols en 153 andere vrouwen confronteert zij in januari 2018 Nassar voor de rechter met zijn misdaden. Steve Penny wordt later dat jaar gearresteerd, omdat hij het onderzoek naar seksueel misbruik zou hebben tegengewerkt.