Recensie

Recensie Boeken

Bolton, de bad boy van de diplomatie

John Bolton Trumps voormalige adviseur voor nationale veiligheid schreef een onthullend boek vol saillante details over het Witte Huis.

Het boek is vooruitgesneld door de onweerstaanbare schroeilucht van onthulling en schandaal. De meest saillante details werden al vóór publicatie gemeld in Amerikaanse media en telden op tot een vernietigend profiel van de Amerikaanse president: Donald Trump weet weinig, praat graag en deinst er niet voor terug om zijn ambt in te zetten voor persoonlijk gewin. Zo vroeg hij de Chinese president Xi Jinping om hulp: door veel Amerikaanse landbouwproducten te kopen moest Xi Trump aan een verkiezingsoverwinning helpen. Het Witte Huis probeerde publicatie via de rechter te voorkomen.

John Bolton was Trumps adviseur voor nationale veiligheid, van april 2018 tot september 2019. Hij is de man met de karakteristieke walrussnor, en het gouden brilletje. Bolton is de ‘bad boy’ van het Amerikaanse diplomatieke establishment. Conservatief. Hoekig. Sarcastisch. Provocatief. Een havik die aan Yale rechten studeerde, eerder onder drie Republikeinse presidenten diende en die met zijn ‘mij-maak-je-niets-wijs’-stijl furore maakte als buitenlandcommentator op Trumps favoriete tv-kanaal Fox.

Boltons beeld van het Witte Huis onder Trump bevestigt eerdere schetsen: Trump denkt niet in grotere kaders, er is weinig leiding, regelmatig lichte paniek en voortdurend ruzie tussen medewerkers. Bijzonder is Boltons focus op Amerikaans buitenlands beleid. Hij doet minutieus verslag van geopolitieke beslissingen en internationale topontmoetingen. Afghanistan, Syrië, Iran, China, Noord-Korea. Rusland. Hij schakelt van de ene brandhaard naar de andere en neemt de lezer mee achter de schermen. De toon is onderkoeld en zelfgenoegzaam.

Scheldpartij

Een voorbeeld. In 2018 neemt Trump het woord in de grote vergaderzaal van de Noord Atlantische Raad op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. Hij eist dat de Europeanen hun defensie-uitgaven verhogen. Hij roemt de NAVO én dreigt verhuld met opstappen. Premier Rutte maakt vervolgens indruk bij de Amerikanen met de mededeling dat de Europeanen begrepen hebben dat de tijden veranderd zijn en dat de uitgavendoelstelling niet langer pro forma is. Bolton over Rutte: „Hij had het duidelijk begrepen.” Het boek is doorspekt met inkijkjes als deze, evenals met kleine én tamelijk grote onthullingen. Trump heeft zijn algemene kennis niet op orde. Hij weet niet dat het Verenigd Koninkrijk een kernmacht is. Hij vraagt zich af of Finland een onderdeel is van Rusland, en haalt de Afghaanse presidenten Ghani en Karzai door elkaar.

De magere kennis paart hij aan rotsvaste overtuigingen. Zoals: de VS worden getild. Handelsrelaties zijn onevenwichtig en militaire operaties ten behoeve van andere landen zijn onzinnige, unfaire en kostbare verplichtingen. Als medewerkers proberen zijn kennis bij te spijkeren, dwaalt Trump steevast af en ontsteekt in een tirade. ‘En toen ging hij weer los’, schrijft Bolton talloze keren. Als een tiental adviseurs vergadert over terugtrekking van Amerikaanse militairen uit Afghanistan, begint Trump uit het niets te schelden over de Amerikaanse aanwezigheid in Syrië en Zuid-Korea.

De pijnlijkste onthullingen gaan over Trumps omgang met buitenlandse leiders. De president misbruikt zijn ambt om zijn carrière te stutten. Hij helpt de Turkse president Erdogan als een Turkse bank in problemen komt. Hij helpt China als de bedrijven ZTE en Huawei in de problemen dreigen te komen. En hij vraagt de Chinese president op een diner tijdens de G-20-top in Osaka om zoveel mogelijk sojabonen te kopen om hem te helpen. Een vergelijkbare vermenging van buitenlands beleid en privé-gewin in Oekraïne leidde eind vorig jaar tot een impeachment-onderzoek.

Kwaad bloed

Internationaal overleg is vaak moeizaam, technisch en traag, maar dankzij sappige details verveelt Bolton niet snel. Handicap voor de lezer is wel dat je nooit helemaal zeker weet of het betrouwbaar is – Trump en anderen hebben de verhalen over Trumps omgang met buitenlandse leiders bijvoorbeeld ontkend. Bovendien is Bolton een teleurgestelde strijder die het veld moest ruimen en die graag nog wat rekeningen vereffent. In een boek dat bol staat van onbeduidende details, blijven sommige aantijgingen vaag.

Hij wilde bovendien niet getuigen tijdens het impeachment-onderzoek, maar spaarde zijn ontboezemingen op voor een lucratief boek. Dat heeft veel kwaad bloed gezet bij de Democraten en maakt geen bijster integere indruk. In het boek suggereert Bolton dat de impeachment-aanklacht – het achterhouden van militaire steun aan Oekraïne om een onderzoek naar de zoon van de Democratische presidentskandidaat Joe Biden af te dwingen – wel degelijk hout sneed. Toch heeft Bolton de wereld een dienst bewezen: hij boekstaaft hoe Trump het Amerikaanse imago en daarmee de invloed van een wereldmacht te grabbel gooit.