Van links naar rechts: Roman Joeneman, Davoer Dordzjiëv, Maria Ivantsjikova en Georgi Trenin.

Foto Konstantin Salomatin

Interview

‘Poetin zal slechts een klein deel van mijn leven bepalen’

Jeugd over grondwetswijziging Rusland Woensdag stemde Rusland over grondwetswijzigingen die Poetin aan de macht houden tot 2036. Intussen lopen jonge Russen zich warm voor de macht – met een eigen constitutie.

Wat er niet deugt aan de Russische grondwet? Roman Joeneman (25) grijnst: „vertel het hem Davoer!”

Jurist Davoer Dordzjiëv (24) zet zijn bril nog eens recht en komt meteen tot de kern. „Waar heb je een grondwet voor nodig? Om de uitvoerende macht in te dammen. Nederland kent een systeem van checks and balances. In de Russische grondwet daarentegen gaat de macht van de president voor alles.”

Woensdag stemde Rusland in een ‘Algemeen-Russische Stemming’ over 206 wijzigingen van de grondwet van de Russiche Federatie uit 1993. De belangrijkste hierziening: het aantal termijnen van Vladimir Poetin (nu bezig met zijn vierde termijn) wordt op nul gezet. Door de ‘annulering’ kan Poetin aanblijven tot 2036. Woensdagavond wees alles op een overwinning voor de president.

Maar terwijl Poetin (67) zijn bewind tot in lengte van jaren lijkt te hebben veilig gesteld, is er een nieuwe generatie politici aan het opstaan: twintigers die denken dat Poetin zijn langste tijd heeft gehad. „Ik vrees dat hij zelfs het einde van deze termijn niet gaat halen”, zegt Roman Joeneman.

In de afgelopen tien jaar was Aleksej Navalny (44) hét gezicht van de Russische oppositie. Maar inmiddels lopen nieuwe spelers zich warm langs de zijlijn. De jonge consultant Roman Joeneman (25) werd vorig jaar vanuit niets bijna gekozen in de Moskouse gemeenteraad. Een politieke partij heeft hij nog niet – „die zou toch niet worden geregistreerd”. Zijn beweging ‘Gemeenschap – Toekomst’ zit met iets meer dan 100 vrijwilligers nog in de oprichtingsfase. Maar één wapenfeit hebben Joeneman en zijnen al op hun naam geschreven: vorige week publiceerden ze een complete, alternatieve grondwet voor de Russische Federatie.

Hoe kwamen jullie op het idee om zelf een grondwet te schrijven?

Davoer Dordzjiëv lacht: „Dat idee heeft Poetin ons zelf aangereikt, toen hij die waardeloze herzieningen indiende.”

Roman Joeneman: „ Er is een brede consensus dat de grondwet uit 1993 een onding is. Hij werd aangenomen onder de lopen van tanks [toenmalig president Jeltsin zette in 1993 het leger in tegen de opstandige Doema, red.]. De grondwet is verschrikkelijk om veel redenen, maar de belangrijkste is dat hij Poetin heeft voortgebracht. Hij heeft twintig jaar kunnen regeren zonder dat hij ook maar de minste last had van deze constitutie.”

Dus jullie dachten: dan schrijven we zelf maar een grondwet.

Joeneman: „Tijdens mijn campagne voor de gemeenteraad heb ik met duizenden mensen gesproken. Het belangrijkste verwijt dat ik kreeg was: ok, alles is slecht, maar wat dan? Navalny kan de regering er enorm van langs geven, maar wat te dóen? Natuurlijk werkt het om te zeggen: ‘iedereen die tegen Poetin is, volg mij’. Maar op de langere termijn leidt het tot teleurstelling als je zelf geen voorstellen hebt.”

Navalny denkt natuurlijk: we moeten eerst van Poetin af.

Dordzjiëv: „Navalny heeft een geweldige slogan bedacht: ‘Het prachtige Rusland van de toekomst’, maar hij heeft niet verteld wat er in dat toekomstige Rusland dan zo fantastisch zal zijn. Onze beweging is opgericht om de mensen te laten zien welke alternatieven we kunnen bedenken, wát er zo prachtig kan zijn in Rusland. Ons grondwetproject gaat daar over.”

Hoe komt het eigenlijk dat de huidige grondwet de Russische president zoveel macht geeft?

Dordzjiëv: „De grondwet van 1993 is een mix van het Amerikaanse en Franse model. In Frankrijk is de president de hoogste politieke arbiter. Als er een crisis is, houdt de Franse president het land bij elkaar. Deze gedachte is bij ons verworden tot een praktijk waarin de president oekazes geeft aan staatsorganen die eigenlijk onafhankelijk zouden moeten zijn. Dat alles vloeit voort uit artikel 80 van de grondwet, waarin staat dat de president van de Russische Federatie ‘de hoofdlijnen van de binnenlandse en buitenlandse politiek’ bepaalt.”

Joeneman: „De president kan de Doema ontbinden. Hij kan de regering ontslaan. Hij kan in feite doen wat hij wil.”

Maken Poetins wijzigingen de grondwet beter of slechter?

Joeneman: „Het enige plan achter deze grondwetswijzigingen is dat Poetin aan de macht blijft. De rest is opsmuk. Het feit dat God nu in de grondwet wordt genoemd, zorgt er niet voor dat Jezus terug op aarde komt.”

De wijzigingen schrijven anders wel voor dat het huwelijk een exclusieve verbintenis is tussen man en vrouw. Dat heeft gevolgen.

Joeneman: „Alsof in Rusland het homohuwelijk voor de deur staat en we onmiddellijk daarover iets moeten vastleggen!”

Wat zegt jullie grondwet over het homohuwelijk?

Joeneman: „Persoonlijk vind ik dat het huwelijk iets is voor mannen en vrouwen.”

Sociologe Maria Ivantsjikova (24) heeft tot nu toe nauwelijks iets gezegd, maar nu onderbreekt ze haar politieke leider: „Dat ben ik niet met je eens.”

Joeneman: „Ok. Maar dit is geen vraag voor het staatsbestel. Als de maatschappij verandert, dan kan er een wet worden aangenomen die het homohuwelijk mogelijk maakt. Maar dat is nu zeker niet de belangrijkste vraag nu.”

De Russische grondwet omschrijft het huidige territorium van de Russische Federatie als onvervreemdbaar – inclusief de Krim. Moet de Krim niet worden teruggegeven aan Oekraïne?

Alle gesprekspartners antwoorden nu in koor: „De Krim is Russisch!”

Ok. Hoe zorgt jullie grondwet ervoor dat de macht van de president wordt ingeperkt?

Joeneman: „We hebben heel basale dingen opgeschreven: niet meer dan twee termijnen voor de president, niemand kan het parlement ontbinden. De president benoemt de premier, maar hij kan hem niet ontslaan, net zo min als de regering. Bovendien hebben we de procedure voor impeachment eenvoudiger gemaakt.”

Jullie verwachten dat het Poetinisme snel ten einde komt. Maar voorlopig lijkt de positie van de president onaantastbaar.

Joeneman: „We komen in Rusland aan het einde van een autoritaire cyclus. Poetin is twintig jaar aan de macht geweest. Hoe lang kan hij het nog uitzingen? Vijf jaar, hooguit. Vanuit historisch perspectief is dat niet veel. En zodra er in Rusland hervormingen plaatsvinden, opent zich een window of opportunity, waarschijnlijk voor een hele korte periode.”

Misschien duurt dat nog tot 2036.

Joeneman: „Welnee! Je ziet de teleurstelling van de mensen die vroeger Poetin steunden. Zij die altijd al tegen hem waren, zijn dat nog steeds. En de mensen die aarzelden of die zeiden: ‘het maakt mij niet uit’, die zijn woedend over deze annulering van zijn termijnen. De window of opportunity zal zich weldra openen. Maar om dan iets voor elkaar te krijgen, moet je niet alleen een beetje lopen schreeuwen op een demonstratie, je moet je voorbereiden, een programma hebben, mensen hebben verzameld, sponsoren. Dat zijn wij nu aan het opbouwen.”

Dordzjiëv „Waarschijnlijk zal er een overgangsregering nodig zijn.”

Joeneman: „Wij hebben niet de illusie dat wij daar in zullen zitten. Maar we zullen onze ideeën naar voren brengen. Zodat in het prachtige Rusland van de toekomst ook onze plannen op tafel liggen.”

Hoe gaat die omwenteling plaats vinden volgens jullie?

Joeneman: „Ik wil geen Majdan-revolutie, maar ik zie geen andere mogelijkheid om van Poetin af te komen dan door massale demonstraties. Dat is ook mijn grootste verwijt aan hem: alles wat hij doet, brengt de revolutie dichterbij.”

Wat gaan jullie nu doen met jullie grondwet nu hij klaar is?

Joeneman: „Hij zit in onze achterzak, en we kunnen er altijd naar verwijzen. We zullen hem overal promoten: ‘kijk, lees dit, geef jullie mening’. Op onze site hebben we de mogelijkheid geopend om commentaar te leveren. Mensen kunnen zelfs eigen amendementen indienen en de amendementen van anderen liken.”

Een soort Wikipedia van de toekomstige Russische grondwet dus.

Joeneman: „Het gaat ons om het aanjagen van de discussie. Iedereen heeft het alleen maar over hoe slecht Poetin is. Maar ik ben nu 25, ik hoop nog 50 jaar in Rusland te leven. Poetin zal maar een klein deel mijn leven bepalen. Laten we nadenken over de rest van ons bestaan.”