#gemeenteinnood, maar minister Ollongren wil geen extra geld toezeggen

Kamerdebat gemeentefinanciën Gemeenten komen vele miljoenen tekort, vooral door de decentralisatie van de zorg. Ze voelen zich „niet serieus genomen” door de minister.

Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) donderdag met burgemeesters en wethouders. Zij luiden de noodklok over de slechte financiële situatie.
Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) donderdag met burgemeesters en wethouders. Zij luiden de noodklok over de slechte financiële situatie. Foto Bart Maat/ANP

Gemeenten krijgen geen extra toezeggingen van minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) om hun financiën op orde te krijgen. Praktisch alle leden van de Kamercommissie vroegen de minister donderdag om snel duidelijkheid te geven over of er extra geld beschikbaar komt nu gemeenten hun begrotingen voor 2021 aan het opstellen zijn, maar Ollongren wil eerst een beter beeld krijgen van de financiële problemen bij de gemeenten.

De afgelopen weken werd de druk vanuit gemeenten op het kabinet om met meer geld te komen fors opgevoerd. 247 van de 355 gemeenten schreven brandbrieven waarin ze hun problemen opsomden. Die werden voorafgaand aan het debat met de minister aangeboden door enkele tientallen wethouders voor het Tweede Kamergebouw.

De problemen van gemeenten worden met name veroorzaakt door de decentralisatie van de sociale zorg in 2015. Die ging gepaard met een forse bezuiniging waardoor gemeenten soms miljoenen tekort komen om de kosten in de zorg te dekken. Daarnaast zijn gemeenten afhankelijk van inkomsten uit het Gemeentefonds, waaruit de gemeenten jaarlijks een bedrag krijgen. Hoe hoog dat bedrag precies is, is afhankelijk van de uitgaven van de nationale overheid – als die stijgen, stijgt het bedrag in het Gemeentefonds mee. Maar de afgelopen jaren had het kabinet moeite om geld uit te geven en dus bleven ook de uitkeringen in het Gemeentefonds achter.

De laatste jaren werden de begrotingen van veel gemeenten sluitend gemaakt door fors te bezuinigen of de financiële reserves leeg te trekken. „We weten niet meer waar we op moeten bezuinigen”, stelt wethouder Rob Jonkman (Financiën, ChristenUnie) van Opsterland. Hij is één van de initiatiefnemers van de actie #gemeenteinnood, waarbij wethouders in een filmpje hun financiële problemen opsomden.

Twee miljard nodig

Volgens Jonkman hebben de gemeenten in totaal ongeveer 2 miljard nodig. „Op een gegeven moment zit je op het bot, er zit geen vlees meer op.” Hij somt op: er is niet genoeg geld om het zwembad open te houden, het onderhoud aan wegen staat onder druk, schoolgebouwen zijn na veertig jaar aan vervanging toe maar ook daar is geen geld voor.

Lees ook: Voor gemeenten is het virus één kostenpost te veel

Minister Ollongren deed donderdag haar best om begripvol over te komen. Ze neemt de signalen van de wethouders heel serieus. En ze staat niet „tegenover” de wethouders, zegt ze, maar „schouders aan schouder”. „Ik ben zelf wethouder geweest [in Amsterdam], ik heb ook nachtelijke begrotingsonderhandelingen meegemaakt en weet hoe lastig het is om keuzes te maken.” Maar toezeggingen voor meer geld kwamen er niet: er lopen onderzoeken naar de financiering van de sociale zorg en hoe het Gemeentefonds functioneert. De resultaten daarvan komen dit najaar. Dan kan een knoop worden doorgehakt. Ollongren verwacht bovendien half augustus zicht te hebben op de financiën van de gemeenten.

„Ik voel me als wethouder niet serieus genomen”, reageert Tycho Jansen (Financiën, ChristenUnie) van de gemeente Zwijndrecht na afloop van het debat. „De afgelopen jaren klonk de roep van de gemeenten steeds harder. Als de minister zegt dat ze nu nóg geen goed beeld heeft, weet ik niet wat we nog moeten doen om haar te overtuigen.” Ollongren stelde eerder al geld beschikbaar voor de korte termijn, maar dat is volgens Jansen niet genoeg. „Met die toezeggingen loopt ons begrotingstekort de komende jaren op tot 3 miljoen. We moeten fors bezuinigen, de kaasschaaf kan in de la blijven.”

Randen van de wet opzoeken

Ollongren zoekt andere oplossingen om gemeenten dit jaar meer lucht te geven. Zo wordt gekeken of gemeenten hun begroting later in mogen dienen bij de provincie, die de begrotingen beoordeelt, en of ze zonder consequenties een niet sluitende begroting mogen aanleveren. Provincie Zuid-Holland kondigde vorige week aan dat, als er niet meer geld voor de gemeenten komt, het bij de beoordeling van de begrotingen de randen van de wet opzoekt en vaker een oogje dichtknijpt. Maar dat lost de structurele financiële problemen niet op, stelt wethouder Jansen. „Het tekort schuift door naar volgende jaren. Als de minister had gezegd dat ze de tekorten in de Miljoenennota zou aanpakken, zou ik blij zijn met uitstel. Maar dat hoorde ik haar niet zeggen.” Raadslid Joost Nijhuis (VVD) uit Enschede valt Jansen bij: „De stucturele weeffout wordt niet aangepakt.” Nijhuis voert in de raad in Enschede het verzet tegen het landelijk beleid aan. De gemeente bezuinigde de laatste jaren 115 miljoen euro. „Ollongren zegt: we schuiven alles door naar het volgende kabinet.”