Ethiopië nog onrustig na moord op protestzanger

Oromo De dood van protestzanger Hachalu Hundessa heeft het etnisch nationalisme van de Oromo opnieuw aangewakkerd.

Protestbijeenkomst maandag, na de dood van zanger en activist Hachalu Hundessa in Addis Abeba.
Protestbijeenkomst maandag, na de dood van zanger en activist Hachalu Hundessa in Addis Abeba. Foto Stephen Maturen / AFP

De tikkende tijdbom van etnisch nationalisme onder de Oromo, de grootste bevolkingsgroep van Ethiopië, dreigt te ontploffen na de moord op de populaire protestzanger Hachalu Hundessa afgelopen maandag. Woede over zijn dood ondermijnt de positie van de hervormingsgezinde premier Abiy Ahmed.

Hachalu Hundessa (34) zong over het lot van de Oromo, over hoe zij zich economisch, politiek en cultureel achtergesteld voelen. Zoals in zijn bekendste ballad, Maalan Jira – ‘Welk bestaan is voor mij?’. Het lied kwam in 2015 uit, midden in een golf van protesten, die hardhandig werden neergeslagen. Twee jaar later werd het nog steeds razend populaire, opzwepende lied Jirra (‘Wij zijn hier’) een slogan van de aanhoudende betogingen.

Bij de onlusten die dinsdag volgden, vielen al meer dan tachtig doden. Prominente activisten werden gearresteerd, zoals Jawar Mohammad. In oktober leidde een incident waarbij hij betrokken was, eveneens tot veel geweld. Jongeren trokken toen een spoor van vernielingen door het land.

Het lied ‘Jirra’, uit 2017:

Nationalistisch vuur

Onder de Oromo brandt een sterk etnisch nationalistisch vuur, aangewakkerd door koloniale vernederingen. Dinsdag trokken betogers in de oostelijke stad Harar het standbeeld van ruiter Ras Makonnen omver. Makonnen (1852-1906), vader van de laatste Ethiopische keizer Haile Selassie, staat voor Oromo symbool voor de kolonisatie van hun volk. Ook andere symbolen van het kolonialisme zouden dinsdag zijn aangevallen. Berichten daarover zijn moeilijk te verifiëren, het internet is gedeeltelijk platgelegd.

De Oromo, de grootste bevolkingsgroep onder de ruim honderd miljoen Ethiopiërs, vormden eeuwenlang een van de grootste naties van Afrika, met een homogene cultuur en gemeenschappelijke taal. Ze werden door de Amharen gekoloniseerd en ingelijfd bij Ethiopië. De Amharen heersten over Ethiopië, en daarmee over de Oromo, tot ze in 1991 aan de kant werden gezet door de Tigreeërs.

Lees ook: De omwentelingen van Nobelprijswinnaar Abiy leiden ook tot meer geweld in Ethiopië

In 2018 leek het lot voor de Oromo een gunstige wending te nemen met de komst van premier Abiy Ahmed, de eerste regeringsleider van Oromo-afkomst. Maar nu voelt zijn eigen bevolkingsgroep zich door hem verraden.

Voor de Oromo zijn de huidige problemen een reflectie van hun geschiedenis. Activisten willen de vlag van de regio Oromia in de hoofdstad Addis Abeba hijsen en op nationaal niveau meer erkenning van hun taal. In december vertelden leden van de Qeerroo, een groep jonge Oromo die politieke verandering wil: „Ik ben in de eerste plaats een Oromo, pas daarna een Ethiopiër.”

Dat etnische onderscheid werd nog eens versterkt nadat de regering in 1995 Ethiopië opdeelde in deelstaten – op basis van etniciteit. Abiy Ahmed wil juist de leider zijn van álle Ethiopiërs. Daarom nam hij in het gepolariseerde land afstand van het Oromo-verzet.

Dat wordt hem niet in dank afgenomen. „Abiy heeft ons Oromo in de steek gelaten”, klaagde Hassan Ahmed, een Qeerroo in Adama. „Oromia is nog steeds niet bevrijd, we vechten nog steeds voor gelijkheid en we willen meer autonomie”, aldus Zeleke, een Qeerroo-strijder in Bishoftu.

Hard aanpakken

Nationalisten die de eenheid van Ethiopië willen bewaren, willen dat Abiy Ahmed radicale Oromo-nationalisten zoals de deze week gearresteerde Jawar Mohammed hard aanpakken. Maar de premier zit in een spagaat. De golf van Oromo-protesten tussen 2015 en 2018, waarbij zanger Hundessa op handen werd gedragen, plaveide de weg voor zijn premierschap. Maar eenmaal premier, verzet hij zich tegen de voortgaande agitatie van de Oromo.

Abiy Ahmed ontbond de uit etnische partijen bestaande regeringscoalitie en vormde de multi-etnische Welvaartspartij. Maar tribale krachten lijken het land uiteen te trekken. Behalve de Oromo vormden ook andere, kleinere bevolkingsgroepen de afgelopen jaren jeugdmilities. Grensgeschillen tussen de deelstaten Tigray en Amhara leidden tot grootschalige gevechten en ontheemding.

Abiy Ahmed hoopte dat de voor volgende maand geplande verkiezingen rust zouden brengen, maar deze zijn wegens corona voor onbepaalde tijd uitgesteld. Er wacht hem in plaats daarvan waarschijnlijk meer onrust.

Een videoregistratie van een concert van Hachalu Hundessa, waarin te zien is hoe populair de protestzanger was. De 39-jarige Nesru Koroso uit de Omoria-regio, die uit Ethiopie vertrok en al bijna tien jaar in Amsterdam woont, vertelt aan NRC: „Ook voor de diaspora was hij een belangrijke artiest. Zijn muziek had ik altijd bij me, het herinnerde me aan mijn thuisland en hield moraal hoog.”

Met medewerking van Lisa Dupuy