‘Zorg om banden hooligans met extreem-rechts’

Gelegenheidscoalitie Extreem-rechts krijgt bij acties steeds vaker steun van fanatieke voetbalfans. „Het wordt massaler en mogelijk gewelddadiger.”

Een delegatie van de Proud Boys beschermt het Michiel de Ruyter-monument in Vlissingen.
Een delegatie van de Proud Boys beschermt het Michiel de Ruyter-monument in Vlissingen. Foto Dirk-Jan Gjeltema

Proud Boys Nederland noemen ze zichzelf. Het is een clubje rechts-extremisten dat zich vorige week zondag mengt onder voetbalsupporters tijdens een confrontatie met de ME in Den Haag na het protest tegen de coronamaatregelen. Op beelden van het gevecht bij station Den Haag Centraal is een man te zien die een dag ervoor opdook bij het standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen. Daar kwam een delegatie van de Proud Boys bijeen om De Ruyter te ‘verdedigen’, mochten linkse activisten het standbeeld van zijn sokkel willen trekken.

De Proud Boys, die geen banden hebben met de gelijknamige Trump-aanhangers in de VS, dragen spandoeken met teksten als ‘All lives matter’ en ‘Fuck black lives matter’. Op Facebook zijn foto’s te vinden waarop ze het White Power-teken maken met hun vingers, een uiting van vermeende witte suprematie.

Het weekend ervoor waren ze ook al op pad. Deze keer verzamelden ze zich voor het standbeeld van Willem van Oranje op het Plein in Den Haag, samen met zo’n honderdvijftig supporters van ADO en Feyenoord. Naast een spandoek van de Proud Boys waren er teksten te lezen als ‘110% anti antifa’, gericht tegen de linkse actiebeweging, en ‘070 tegen antifa’.

Voorheen hielden de harde kernen van Nederlandse voetbalclubs zich vooral bezig met voetbal en aanhangers van de tegenpartij. In de tijd dat rechts-extremisten zich meestal presenteerden als neonazi’s waren pogingen om aanhang te winnen onder voetbalsupporters gedoemd te mislukken. Daar wilde geen harde kern zich mee associëren.

Sinds enkele jaren ligt dat anders. Een organisatie als de Nederlandse Volks-Unie (NVU), lange tijd een neo-nazistische beweging, presenteert zichzelf nu als rechts-radicaal. Anderzijds maakt het aanhoudende debat rond Zwarte Piet heftige emoties los onder de grotendeels witte harde kernen.

De combinatie van deze twee factoren leidt ertoe dat fanatieke supportersgroepen de laatste jaren de straat op gaan voor thema’s waar ook extreem-rechts actie voor voert. Soms trekken ze daarbij samen op. Eerst vooral voor het behoud van Zwarte Piet. Zo werd Jerry Afriyie van Kick Out Zwarte Piet in januari vorig jaar geïntimideerd tijdens een nieuwjaarstoespraak in Den Bosch door FC Den Bosch-supporters die banden hebben met de NVU. De voorbije weken vinden beide groepen zich ook in verzet tegen Black Lives Matters en de anderhalvemetersamenleving. De „gelegenheidscoalities” die ze daarbij vormen met extreem-rechts leiden tot zorgen, zegt een woordvoerder van inlichtingendienst AIVD.

Clubjes als de Proud Boys zelf brengen hooguit vijftien mensen op de been. In combinatie met de harde kern van een voetbalclub neemt de slagkracht flink toe. Zo forceerden hooligans toegang tot het Malieveld, nadat demonstranten daar vorige week zondag succesvol werden geweerd.

Standbeeld Pim Fortuyn

Half juni verzamelden Feyenoord-supporters zich voor het standbeeld van Pim Fortuyn in Rotterdam, wat online door uiterst rechtse organisaties met instemming werd begroet. Datzelfde weekend werden aanhangers van PEC Zwolle en Cambuur Leeuwarden geweerd uit Zwolle, omdat ze volgens de politie een Black Lives Matter-betoging wilden verstoren.

„Er zijn zorgen over de openbare orde”, zegt de woordvoerder van de AIVD. „Als extreem-rechts en voetbalhooligans steeds meer gaan samenwerken, dan wordt het massaler en mogelijk gewelddadiger.”

Onderzoeker Willem Wagenaar van de Anne Frank Stichting, zelf ooit veroordeeld voor een aanval op een bijeenkomst van de Centrum Democraten, nuanceert de dreiging van extreem-rechts en voetbalhooligans. „De politieke interesse van supporters- en hooligangroepen in Nederland is tot nu toe niet erg groot. Wanneer ze betrokken raken bij politieke acties of manifestaties is het vaak in algemene zin: waar potentiële rotzooi is, is het leuk. Een enkele keer is er wel een ‘kom niet aan onze stad’-sentiment te bespeuren. Bijvoorbeeld bij de demonstraties van Kick Out Zwarte Piet, die gezien worden als import-demonstraties”, zegt Wagenaar.

Lees ook: Besteedt de AIVD genoeg aandacht aan extreem-rechts?

Het is afwachten of de samenwerking tussen extreem-rechts en voetbalhooligans van structurelere aard wordt. Extreem-rechts mengt zich niet alleen onder voetbalsupporters. Op het Malieveld in Den Haag waren vorige week zondag naast de Proud Boys ook leden van organisaties als Voorpost, de Nederlandse Volks-Unie en de Identitaire Beweging aanwezig. Zij zijn tegelijk soms onderdeel van de Gele Hesjes. Zo is een lid van de Proud Boys in Zeeland woordvoerder van de Gele Hesjes in die provincie.

Ook internationaal zijn er nauwe banden. Op de vraag of de NVU in contact staat met de Proud Boys Nederland mailt NVU-leider Constant Kusters een filmpje met de titel ‘European Patriots Unite’. Daarin komen eerst Hongaarse nationalisten aan het woord die claimen dat Europa in oorlog verkeert met ‘patriofoben’, die de Europese landen en christelijke waarden zouden willen beschadigen. Vervolgens klinken er steunbetuigingen van nationalisten uit diverse landen, onder wie van Kusters zelf. Daarna duikt in het filmpje een Pool in een Feyenoord-shirt op. Hij woont in Rotterdam en is lid van Proud Boys Nederland. Terwijl er onheilspellende muziek klinkt, zegt hij dat het samenleven met „vreemdelingen” zwaar is. „Dus moeten we ons verenigen en nooit opgeven, want uiteindelijk kunnen we winnen”, besluit hij.